همایش روز خزر که با حضور مسئولان و کارشناسان حوزه محیط زیست برگزار شد، بار دیگر توجهها را به وضعیت بزرگترین پهنه آبی بسته جهان جلب کرد. هادی حقشناس، استاندار گیلان، در این نشست با تشریح وضعیت کنونی دریای کاسپین، آن را زیستبومی حساس و شکننده توصیف کرد که امروز با دو چالش بنیادین روبهروست.
دو چالشی که آینده خزر را تهدید میکند
استاندار گیلان افت تراز آب و افزایش آلودگیهای محیطزیستی را دو معضل ساختاری دریای خزر برشمرد و تأکید کرد که ادامه این روند فقط به تغییر خط ساحلی محدود نخواهد ماند. به گفته او، پیامدهای این وضعیت میتواند شامل جابهجایی بستر دریا، خشک شدن تالابهای ساحلی، از میان رفتن زیستگاههای طبیعی و کاهش چشمگیر تنوع زیستی باشد.
حقشناس با اشاره به عقبنشینی تدریجی آب دریا یادآور شد که این پدیده میتواند فعالیتهای بندری، شیلاتی و صیادی را مختل کند و در نهایت اقتصاد و معیشت ساکنان مناطق ساحلی را تحت فشار قرار دهد. وی این موضوع را صرفاً یک مسئله محیطزیستی ندانست و بر تأثیر مستقیم آن بر گردشگری و زندگی روزمره مردم استان تأکید کرد.
رودخانهها؛ کانال ورود آلودگی به خزر
استاندار گیلان در ادامه، فاضلابهای شهری و صنعتی، روانآبهای آلوده کشاورزی و پسماندهای پلاستیکی را از مهمترین آلایندههایی برشمرد که از مسیر رودخانهها وارد دریای خزر میشوند. وی فشار ناشی از گونههای مهاجم و تخریب بسترهای تخمریزی ماهیان را نیز از عوامل تهدیدکننده ذخایر ارزشمند آبزیان این دریا دانست.
به گفته حقشناس، حفاظت از خزر از مسیر ساماندهی رودخانهها و مدیریت صحیح منابع آلاینده میگذرد و این موضوع باید در شمار برنامههای جدی صیانت از این پهنه آبی قرار گیرد.
فک خزری؛ زنگ خطری برای آینده زیستبوم
وی با اشاره به وضعیت فک خزری بهعنوان تنها پستاندار دریای خزر، قرار گرفتن این گونه در فهرست گونههای در معرض خطر انقراض را هشداری جدی ارزیابی کرد. استاندار گیلان تصریح کرد که این وضعیت نشاندهنده محدود بودن ظرفیت زیستی دریا است و ادامه روندهای مخرب، هزینههای سنگینی را به نسلهای آینده تحمیل خواهد کرد.
گیلان؛ خط مقدم صیانت از خزر
استاندار گیلان با اشاره به برخورداری این استان از حدود ۲۷۱ کیلومتر نوار ساحلی و زیستبومهای ارزشمندی مانند تالاب بینالمللی انزلی، پارک ملی بوجاق و تالاب امیرکلایه، گیلان را در خط مقدم مسئولیت جمهوری اسلامی ایران برای حفاظت از دریای خزر معرفی کرد.
وی تأکید کرد که تالابهای شمال کشور افزون بر میزبانی از پرندگان مهاجر، زیستگاه گونههای مختلف آبزی و محل تخمریزی و پرورش ماهیان هستند؛ بنابراین تخریب آنها افزون بر آسیبهای زیستمحیطی، اقتصاد صیادی، گردشگری، اشتغال و معیشت جوامع محلی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. به گفته او، احیای این زیستبومها باید در اولویت برنامههای اجرایی قرار گیرد، زیرا هرگونه آسیب به تالابها و رودخانههای منتهی به خزر زنجیرهای از پیامدهای اقتصادی و محیطزیستی در استان ایجاد میکند.
ضرورت همکاری فرامرزی کشورهای ساحلی
استاندار گیلان حفاظت مؤثر از خزر را بدون مشارکت کشورهای ساحلی امکانپذیر ندانست و بر لزوم همکاری مشترک ایران، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، روسیه و ترکمنستان تأکید کرد. وی کنوانسیون تهران و پروتکلهای الحاقی آن را از مهمترین ظرفیتهای حقوقی در این زمینه برشمرد و پیشنهاد داد اجرای تعهدات این کنوانسیون بهصورت پایلوت در استانهای ساحلی ایران دنبال شود.
حقشناس همچنین به برگزاری نخستین اجلاس استانداران استانهای ساحلی کشورهای حاشیه دریای خزر در رشت اشاره کرد و گفت که در این اجلاس علاوه بر گردشگری، حملونقل و اقتصاد دریاپایه، بر ضرورت حفاظت مشترک از خزر نیز تأکید شد.
پنج پیشنهاد کلیدی برای نجات خزر
استاندار گیلان در بخش دیگری از سخنان خود پنج پیشنهاد محوری برای مواجهه با چالشهای دریای خزر مطرح کرد:
- تصویب و ابلاغ سند آمایش دریایی استانهای ساحلی
- تشکیل مرکز دائمی انطباق با تغییرات تراز آب خزر
- راهاندازی مرکز پایش هوشمند و سامانه دادههای یکپارچه خزر
- اجرای طرح ملی نجات تالابهای ساحلی و رودخانههای منتهی به دریا
- توسعه شیلات، آبزیپروری و گردشگری مسئولانه
وی توسعه اقتصاد دریاپایه را مستلزم ایجاد توازن میان بهرهبرداری اقتصادی و حفاظت از محیط زیست دانست و یادآور شد که استفاده پایدار از ظرفیتهای خزر میتواند زمینهساز رشد اقتصادی، افزایش تولید، ایجاد اشتغال و رونق گردشگری باشد؛ اما این مسیر تنها در صورت حفظ تعادل زیستبوم دریایی پایدار خواهد ماند.
حقشناس در پایان، دریای خزر را امانتی برای نسلهای آینده توصیف کرد و گفت که حفاظت از این پهنه ارزشمند باید با تصمیمگیریهای شجاعانه، علممحور و هماهنگ دنبال شود. وی هشدار داد که تداوم تصمیمهای پراکنده و نگاههای جزیرهای، هزینههایی مانند فرسایش سواحل، نابودی ذخایر شیلاتی و خشک شدن تالابها را به جامعه تحمیل خواهد کرد و صیانت از خزر باید با تکیه بر دانش، فناوری، دیپلماسی فعال محیطزیستی و مشارکت جوامع محلی به یک اقدام مشترک و پایدار تبدیل شود.
نظرات (0)