شاهرود را باید از معدود مناطق ایران دانست که طبیعت در آن با چنین تراکمی از ارزشهای زیستی تجلی یافته است؛ از دشتهای توران و خوشییلاق تا جنگل ابر و تپال، همگی در گستره این شهرستان جای گرفتهاند. اما همین پهنه ارزشمند امروز درگیر چالشهایی است که ادامه حیات وحش آن را تهدید میکند: نیروی انسانی ناکافی، خودروهای فرسوده و جادههایی که هر سال قربانیان جدیدی از گونههای در خطر میگیرند.
سعید یوسفپور، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان، شامگاه سهشنبه در نشستی با خبرنگاران در اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شاهرود، تصویری شفاف از این وضعیت ارائه کرد و بر ضرورت همکاری مردم، صنعت و دستگاههای دولتی برای نجات میراث طبیعی منطقه تأکید نمود.
شاهرود؛ تنها زیستگاه یوز آسیایی و میزبان هر هشت گربهسان وحشی
اهمیت شاهرود در نقشه تنوع زیستی کشور را میتوان با دو شاخص ساده اندازه گرفت: این شهرستان تنها زادگاه و زیستگاه یوز آسیایی در ایران است و از معدود نقاطی به شمار میرود که هر هشت گونه گربهسان وحشی کشور را در خود جای داده است. چنین ظرفیتی، حفاظت از عرصههای طبیعی این خطه را به یک ضرورت ملی تبدیل میکند؛ نه صرفاً یک مسئله محلی.
بحران نیروی انسانی؛ بازنشستگی ۱۴ نفر در برابر جذب تنها ۴ نیرو
یوسفپور کمبود نیروی انسانی را بزرگترین چالش پیش روی محیط زیست استان دانست و با اشاره به اینکه در کل مجموعه محیط زیست سمنان ۹۴ نفر فعالیت دارند که با احتساب نیروهای طرحی و قراردادی به ۱۱۵ نفر میرسد، گفت: این مشکل اگرچه جنبه ملی دارد، اما در شاهرود به مرحله بحرانی رسیده و ۶۰ درصد چارت سازمانی خالی است.
وی با بیان اینکه در یک سال گذشته ۱۴ نفر از نیروهای این اداره بازنشسته شدهاند، در حالی که تنها چهار نیروی جدید جذب شدهاند، افزود: نتیجه آنکه حفاظت از یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار عرصه طبیعی با فقط ۱۲ محیطبان در هر شیفت انجام میشود. او تأکید کرد که تمرکز اداره کل بر تقویت نیروی انسانی گذاشته شده و مردم و بخش صنعت نیز میتوانند در قالب مسئولیت اجتماعی، سهمی مؤثر در این مسیر ایفا کنند.
ناوگان فرسوده؛ خودرویی که تحویل شد و از کار افتاد
فرسودگی تجهیزات، دومین چالش جدی حفاظت از طبیعت شاهرود است. مدیرکل محیط زیست استان سمنان در این باره گفت: طی یک سال گذشته دو دستگاه خودرو به شاهرود تحویل داده شد که یکی از آنها نیز به مشکل برخورده است. این وضعیت به روشنی نشان میدهد که حفاظت مؤثر از پهنههای وسیع طبیعی، بدون تقویت جدی امکانات و تجهیزات ممکن نیست.
یوز آسیایی در خطر؛ ۱۳ قربانی تصادف جادهای
یوسفپور با اشاره به وضعیت یوزپلنگ آسیایی که در فهرست گونههای در معرض انقراض قرار دارد، گفت: سازمان حفاظت محیط زیست طی دو دهه گذشته تمرکز ویژهای بر این گونه داشته و هماکنون ۲۷ یوز در کشور شناسایی شده است. حفاظت از این جمعیت کوچک، به دلیل درهمتنیدگی عوامل مختلف، با دشواریهای فراوانی همراه است.
وی از بهکارگیری هشت نیروی انسانی برای دور کردن شترها از زیستگاه یوز خبر داد و ایمنسازی محورهای مواصلاتی را یکی دیگر از دغدغههای اصلی برشمرد. به گفته وی، فنسکشی جاده و اجرای روشنایی از سال ۱۳۹۷ آغاز شده و تاکنون در مجموع ۱۰ کیلومتر از این طرح اجرا شده است؛ اما تکمیل آن نیازمند ورود جدی وزارت راه و شهرسازی است. او هشدار داد که تاکنون ۱۳ یوز بر اثر تصادفات جادهای از بین رفتهاند و تا زمانی که جادهها به شکل کامل ایمن نشوند، این تهدید همچنان پابرجاست.
خوشییلاق؛ منطقهای مظلوم با ظرفیت بالا
پناهگاه حیات وحش خوشییلاق، که حدود یک سال پیش نیز یوز در آن مشاهده شده، از نظر ظرفیت زیستگاهی همچنان یکی از مناطق مهم کشور محسوب میشود. یوسفپور این منطقه را «مظلوم واقعشده» خواند و گفت: هشت نیرو در حال حاضر وظیفه حفاظت از این منطقه را بر عهده دارند و انتظار میرود با ایجاد قرقهای اختصاصی و ظرفیتهای حفاظتی جدید، روند حفاظت تقویت شود.
وی همچنین از ظرفیت نادیدهگرفتهشده «همیاران طبیعت» سخن گفت و تأکید کرد که مشارکت مردم میتواند بخش مهمی از مشکلات حوزه حفاظت را کاهش دهد. به گفته وی، مناطقی مانند خیج و کلاتهخیج ظرفیتهای مناسبی برای مشارکت مردمی دارند که باید با برنامهریزی کارشناسی فعال شوند.
پیوست اقتصادی حفاظت؛ از اکوپارک تا طرح مشترک با چین
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان با بیان اینکه شاهرود میتواند به مرکز ثقل مناطق طبیعی و حفاظتی شرق استان تبدیل شود، بر ایجاد اکوپارک، ارائه خدمات مناسب به گردشگران و بهرهبرداری اقتصادی پایدار از ظرفیتهای طبیعی تأکید کرد. او با اشاره به اقدامات موفق در قلعهبالا افزود: حفاظت از محیط زیست باید دارای پیوست اقتصادی باشد و نگاه حاکمیت نیز در این زمینه نیازمند تغییر است.
در بخش دیگری از سخنانش، یوسفپور از اجرای طرح «KBC» به صورت پایلوت با همکاری کشور چین خبر داد؛ طرحی با اعتبار بالغ بر ۵۰۰ هزار دلار که در استانهای سمنان و یزد با هدف مدیریت تنوع زیستی و مقابله با گرد و غبار کلید خورده است. او آبرسانی به مناطق تحت حفاظت را نیز از چالشهای مهم استان دانست و بر ضرورت پیشبینی راهکارهای پایدار برای آن تأکید کرد.
در مجموع، آنچه از این نشست برمیآید این است که حفاظت از گستره قابل توجه عرصههای طبیعی شرق استان سمنان، فراتر از نیروی انسانی و تجهیزات، به یک عزم جمعی نیاز دارد؛ مشارکت مردم، جوامع محلی، بخش صنعت و دستگاههای مرتبط میتواند در کنار حفاظت مؤثرتر، زمینه بهرهبرداری پایدار از ظرفیتهای طبیعی و گردشگری منطقه را نیز فراهم آورد.
نظرات (0)