آیین گرامیداشت سالگرد درگذشت استاد محمود فرشچیان، نگارگر نامدار ایرانی، در مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد برگزار شد و جمعی از اهالی فرهنگ و هنر و اعضای خانواده این هنرمند گرد هم آمدند تا یاد خالق آثاری چون «ضامن آهو»، «آفرینش» و «عصر عاشورا» را گرامی بدارند. زهرا بهروزآذر، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، در این مراسم از منظر شخصی خود به بازخوانی تصویر زن در نگارگری‌های فرشچیان پرداخت.

زنانِ آثار فرشچیان؛ فعال و آفریننده

بهروزآذر که به گفته خودش به‌عنوان یک علاقه‌مند به آثار این استاد در این آیین حاضر شده بود، در آغاز سخنانش از وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی به‌خاطر فراهم کردن زمینه برگزاری مراسم قدردانی کرد و سپس برداشت شخصی خود را از تابلوهای خیال‌انگیز و رؤیایی فرشچیان بازگو کرد. او گفت زنانی که در این آثار حضور دارند، هیچ شباهتی به تصویر زنِ منفعل، خسته و افسرده ندارند؛ بلکه زنانی فعال و اثرگذارند که در بیشتر تابلوها در حال حرکت‌اند، سرشار از زندگی‌اند و با طبیعت پیوندی عمیق دارند.

معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده با اشاره به اینکه ردپای این زنان در آثار استاد تا گُل‌ها و طبیعت ادامه می‌یابد، تصریح کرد: گویی میان زن، آفرینش، زمین که نماد زایش و رویش است و آسمان هیچ فاصله‌ای وجود ندارد و همه این عناصر در یکدیگر محو می‌شوند. او با تأکید بر اینکه «زنان جان زندگی هستند»، خاطرنشان کرد این نگاه در سراسر آثار استاد، به‌ویژه در تابلوهایی که زن در مرکز تصویر جای گرفته، دیده می‌شود؛ زن در این قاب‌ها نه بخشی از طبیعت، بلکه روح طبیعت است.

روایت زنانه از عاشورا

بهروزآذر در بخش دیگری از سخنان خود به اثر ماندگار «عصر عاشورا» اشاره کرد و گفت در این تابلو نیز زنان محور روایت‌اند؛ در حالی که می‌شد عناصر بسیاری از واقعه عاشورا در قاب بنشیند، تصویری که در ذهن استاد شکل گرفته، روایتی زنانه از عاشورا است. به گفته او، این اثر تصویری بی‌نظیر و جهان‌شمول از زیبایی معنوی و تقدس زنان به نمایش می‌گذارد و این نگاه ریشه در تجربه وجودی، اندیشه و جهان‌بینی استاد فرشچیان دارد.

معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده با یادآوری جایگاه مادر و زنان تأثیرگذار در زندگی استاد فرشچیان، این پیوند را یکی از جلوه‌های تحول در نگارگری دانست. او گفت پیش‌تر زنان در نگارگری بیشتر در نقش معشوقه، ساقی، همراه یا ندیمه دیده می‌شدند، اما فرشچیان تصویری از زنِ مستقل، زاینده و اهل رویش خلق کرده که در مرکز تصویر ایستاده است.

میراث استاد؛ پل میان زیبایی، معنویت و فرهنگ ایران

پروین فرشچیان، از اعضای خانواده استاد، نیز در این مراسم سخن گفت و میراث واقعی محمود فرشچیان را تنها تابلوهایش ندانست؛ بلکه باور عمیق او به توانایی هنر در ایجاد پلی میان زیبایی، معنویت، فرهنگ یک ملت و جهان امروز را میراث واقعی او خواند. به گفته وی، استاد با قلم خود بخشی از روح و فرهنگ ایران را به جهانیان نشان داد، اما آنچه برای خانواده اهمیت بیشتری داشت، انسانِ پشت این آثار و این شهرت جهانی بود؛ انسانی با حساسیت، عاطفه، ایمان و دلبستگی عمیق به ایران.

پروین فرشچیان با اشاره به وطن‌دوستی استاد گفت این ویژگی در تمام ابعاد زندگی او حضور داشت و مسائل معنوی و مادی زندگی‌اش را تحت تأثیر قرار می‌داد. او خاطره‌ای نیز نقل کرد که وقتی برخی به استاد پیشنهاد می‌دادند به‌راحتی پاسپورت آمریکا بگیرد، پاسخ او همیشه این بود: «من گذرنامه ایرانی دارم و برایم کافی است و به آن افتخار می‌کنم.»

خاطره‌ای از ایستادگی بر نام خلیج فارس

از دیگر روایت‌های شنیدنی این مراسم، خاطره‌ای درباره تأکید همیشگی استاد بر نام «خلیج فارس» بود. پروین فرشچیان گفت استاد همواره می‌گفت «خلیج همیشه فارس» و روزی یکی از مقامات بلندپایه یک کشور عربی چهار تابلو را با بالاترین قیمت خواستار خرید شد؛ اما در جریان مذاکرات از واژه «خلیج عربی» استفاده کرد و استاد بى‌درنگ از انجام معامله منصرف شد و حاضر نشد آثارش را به او بفروشد. به گفته خانواده استاد، این خاطره عمق باور فرشچیان به ایران و هویت ایرانی را نشان می‌دهد؛ باوری که حتی در مهم‌ترین موقعیت‌های حرفه‌ای و مالی حاضر نبود از آن کوتاه بیاید.

یاد استاد زنده است

پروین فرشچیان در پایان با اشاره به فقدان این هنرمند بزرگ، احساس جای خالی او را طبیعی دانست، اما خاطرنشان کرد آنچه از او بر جا مانده خاموش نمی‌شود و هر بار که اثری از استاد دیده می‌شود یا نامش با احترام بر زبان می‌آید، بخشی از حضور او همچنان ادامه می‌یابد.