آخرین دادههای اقلیمی و خروجی مدلهای پیشبینی فصلی حاکی از آن است که پاییز امسال برای ایران فصلی پربارشتر از میانگین سالهای اخیر خواهد بود. این پیشبینی در حالی مطرح میشود که سازمان جهانی هواشناسی (WMO) احتمال شکلگیری پدیده النینو در تابستان ۲۰۲۶ را حدود ۸۰ درصد و برای پاییز و زمستان بیش از ۹۰ درصد اعلام کرده است.
نقش النینو در بارشهای پاییزی
النینو پدیدهای اقلیمی است که بر اثر گرم شدن غیرعادی آبهای اقیانوس آرام رخ میدهد و به طور معمول بارش پاییز و زمستان ایران را افزایش میدهد. بر اساس پیشبینیهای موجود، هر سه ماه پاییز یعنی مهر، آبان و آذر بارش بالاتر از حد نرمال را تجربه خواهند کرد، اما اوج این بارشها در بازه زمانی اکتبر، یعنی از ۱۰ مهر تا ۱۰ آبان، متمرکز خواهد بود.
کارشناسان انتظار دارند سامانههای بارشی متعددی در این مدت وارد کشور شوند و بخشهای گستردهای از ایران، بهویژه نیمه شمالی، مناطق غربی و نواحی زاگرس را تحت پوشش قرار دهند.
دو ماه فرصت برای آمادهسازی
با توجه به این چشمانداز، دولت تنها حدود دو ماه فرصت دارد تا با برنامهریزی هوشمندانه، این موهبت بارانی را از یک تهدید احتمالی به فرصتی برای توسعه تبدیل کند. در این راستا سه محور اصلی پیشنهاد شده است که میتواند آمادگی کشور را در برابر بارشهای پیشرو افزایش دهد.
مدیریت پیشگیرانه سیلاب؛ بهجای جبران خسارت
النینو علاوه بر بارشهای مفید، میتواند سیلابهای مخربی نیز به همراه داشته باشد. از همین رو، با توجه به پیشبینی بارشهای فراتر از نرمال، ضروری است اقدامات پیشگیرانه از هماکنون در دستور کار قرار گیرد. لایروبی رودخانهها و مسیلها، ساماندهی حریم رودخانهها و جلوگیری از ساختوساز در بستر و حریم رودخانهها و مناطق سیلخیز از جمله اقدامات فوری است که میتواند خسارات احتمالی را به حداقل برساند.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که پیشگیری همواره کمهزینهتر و مؤثرتر از جبران خسارت است. ایجاد و تقویت سامانههای هشدار سیلاب نیز میتواند نقش حیاتی در کاهش تلفات و خسارات ایفا کند.
ذخیرهسازی حداکثری آب؛ از سدها تا آبخوانها
در شرایط کمآبی ایران، هر قطره باران سرمایهای گرانبها محسوب میشود. دولت باید با بهرهگیری از تمام ظرفیتهای موجود، حداکثر آب ممکن را ذخیره کند. آبگیری سدها و سازههای سطحی در اولویت است، اما نباید از روشهای نوین و کارآمد تغذیه مصنوعی آبخوانها غافل شد.
اجرای طرحهای تغذیه مصنوعی سفرههای آب زیرزمینی با هدف تزریق سالانه یک میلیارد مترمکعب آب به آبخوانهای کشور، میتواند در این فصل پربارش به طور جدی پیگیری شود. تجربه نشان داده است که سیستمهای پخش سیلاب تا ۷۰ درصد سیلاب انحرافی را مهار و به تغذیه آبخوانها اختصاص میدهند. این روشها ضمن کاهش تبخیر، سفرههای زیرزمینی را برای ماههای خشک سال تقویت میکنند و فشار بر چاههای موجود را کاهش میدهند.
فرصت طلایی برای کشاورزی و کاهش واردات
پاییز پربارش، فرصتی بینظیر برای جهش تولید در بخش کشاورزی است. دولت با طراحی مشوقهای مؤثر و کاهش بروکراسی اداری میتواند کشاورزان را به حداکثر کاشت ممکن تشویق کند. این موضوع اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا ایران سالانه بین ۸ تا ۱۰ میلیارد دلار صرف واردات محصولات اساسی کشاورزی میکند و هر اقدامی که تولید داخل را افزایش دهد، تأثیر مستقیمی بر کاهش خروج ارز از کشور خواهد داشت.
وزیر جهاد کشاورزی پیشتر اعلام کرده بود که نیاز ارزی کشور برای واردات محصولات کشاورزی و کالاهای اساسی به ۸ میلیارد دلار کاهش یافته است. با بهرهگیری از بارشهای پیشرو و تشویق کشاورزان به کشت حداکثری، میتوان این رقم را بیش از پیش کاهش داد و گامی بلند در مسیر خودکفایی برداشت.
مدیریت پیشگیرانه سیلاب، ذخیرهسازی حداکثری آب و تشویق کشاورزان به کشت حداکثری، سه محوری است که میتواند بارشهای پیشِ رو را از یک تهدید احتمالی به فرصتی طلایی برای توسعه پایدار کشور تبدیل کند. زمان، گرانبهاترین سرمایه است و نباید اجازه داد این فرصت از دست برود.
نظرات (0)