پس از اعلام توافق سهجانبه میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در مکه، یکی از پرسشهای مهم در تحلیل تحولات منطقه این بوده که چرا مصر، بهرغم نقش سنتی خود در معادلات امنیتی خاورمیانه، به این پیمان نپیوسته است. محمدحسین سلطانی، رئیس پیشین دفتر حافظ منافع ایران در مصر، در یادداشتی که خبرگزاری ایسنا آن را منتشر کرده، به این پرسش پاسخ داده و شش دلیل اصلی را برشمرده است.
به باور او، تصمیم قاهره نه اتفاقی و نه موقتی است، بلکه ریشه در راهبرد کلان این کشور در منطقه و سیاست دیرینه حفظ توازن قدرت دارد.
هممرزی با اسرائیل و قید و بندهای کمپ دیوید
نخستین و شاید مهمترین عامل، موقعیت جغرافیایی و تعهدات قراردادی مصر است. برخلاف ترکیه، پاکستان و عربستان، مصر با رژیم صهیونیستی هممرز است و بر اساس مفاد پیمان کمپ دیوید نمیتواند بهسادگی به پیمانهایی بپیوندد که به نوعی با امنیت منطقه در ارتباط هستند. در همین چارچوب، اظهارات نخستوزیر پاکستان مبنی بر اینکه این پیمان میتواند علیه رژیم صهیونیستی به کار گرفته شود، دقیقاً همان محافظهکاری و احتیاطی را در قاهره تداعی میکند که مقامات مصری همواره درباره آن هشدار دادهاند.
ادعای رهبری جهان عرب
دومین دلیل به جایگاه ویژه مصر در جهان عرب بازمیگردد. قاهره خود را رهبر طبیعی جهان عرب و دارنده قدرتمندترین ارتش عربی میداند و معتقد است امنیت منطقه با امنیت این کشور در خلیج فارس و دریای سرخ گره خورده است. از همین رو، پذیرش پیمانی که دو عضو آن عرب نیستند، برای مصریها دشوار و با تصویر رهبری که برای خود قائلاند ناسازگار است.
پاسداری از توازن قدرت منطقهای
سومین محاسبه قاهره به توازن قدرت سیاسی و امنیتی منطقه مربوط میشود. مصر نمیخواهد این معادله، از جمله در ارتباط با جمهوری اسلامی ایران و بهویژه پس از جنگ اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشورمان، در مسیری قرار بگیرد که با امنیت و منافع ملی این کشور در تضاد باشد. سلطانی در این باره یادآور شده است که قاهره پیش از جنگ ۱۲ روزه نیز با تشکیل بهاصطلاح «ناتوی عربی» که برای مقابله با ایران طراحی شده بود، مخالفت کرده بود.
هراس از قرار گرفتن در فهرست اهداف رژیم صهیونیستی
چهارمین دلیل به نگرانیهای امنیتی مشترک بازمیگردد. سه کشور عضو پیمان از تحولات آینده و طرحهای رژیم صهیونیستی در منطقه که ممکن است روزی آنکارا، اسلامآباد و ریاض را هدف قرار دهد، نگران هستند. در چنین شرایطی، قاهره نمیخواهد با پیوستن به این ائتلاف، نام خود را در فهرست اهداف آینده رژیم صهیونیستی ثبت کند.
پرهیز از پیمانهای نظامیمحور
پنجمین عامل به تجربه تاریخی مصر برمیگردد. این کشور از مشارکت در هر پیمانی که محوریت و اهداف آن جنبه نظامی و امنیتی داشته باشد، خودداری میکند و از تجارب تلخ گذشته، از جمله جنگهای منطقهای، درس گرفته است. قاهره ترجیح میدهد بهجای ورود به ائتلافهای نظامی، در چارچوب سازوکارهای دیپلماتیک و امنیتی محافظهکارانهتری حرکت کند.
محور ابوظبی بهجای ریاض
ششمین و آخرین دلیل به روابط راهبردی مصر با امارات متحده عربی برمیگردد. سیاست و حاکمیت قاهره بیش از آنکه از عربستان تأثیر بپذیرد و تبعیت کند، حول محور امارات شکل گرفته است. مسئولان مصری بهخوبی از رقابت میان ریاض و ابوظبی آگاهاند و نمیخواهند با پیوستن به پیمانی که عربستان محور آن است، روابط راهبردی قاهره و ابوظبی خدشهدار شود.
به این ترتیب، مجموعهای از عوامل جغرافیایی، قراردادی، هویتی، امنیتی و سیاسی سبب شده است تا مصر در شرایط کنونی ترجیح دهد بیرون از پیمان سهجانبه مکه بماند و معادلات خود را با احتیاط بیشتری در منطقه دنبال کند.
نظرات (0)