حجتالاسلام والمسلمین احمد شریفی، رئیس دانشگاه قم، در سخنرانی پیش از خطبههای نماز جمعه قم، با تبریک فرا رسیدن ماه ربیعالاول، سیره پیامبر اکرم(ص) را الگویی کامل از اصلاح فردی تا بنای تمدن اسلامی معرفی کرد و گفت: این الگو میتواند مبنای فهم درست حرکت از تربیت انسان به اصلاح جامعه و نظامسازی باشد.
ربیعالاول؛ سرآغاز نظم نوین اسلامی
شریفی با اشاره به جایگاه ماه ربیعالاول در تاریخ اسلام اظهار کرد: این ماه به تعبیر امام خمینی(ره) ماه حیات و آغاز شکلگیری نظم نوین اسلامی است و نخستین روز آن با هجرت پیامبر(ص) از مکه به مدینه، سرآغاز حکومت و جامعه نبوی به شمار میرود.
جامعه عصر بعثت؛ عرصه جاهلیت و بیخردی
وی با توصیف شرایط جامعه عصر بعثت گفت: پیامبر اکرم(ص) در فضایی رسالت خود را آغاز کرد که جهل، خشونت، غارتگری و بیبندوباری بر آن حاکم بود و هدایت و سعادت در آن جایگاه شایستهای نداشت. به گفته شریفی، جاهلیت صرفاً به معنای بیسوادی نبود، بلکه بخش مهمی از آن به غلبه سفاهت و هیجان بر عقل و خرد در مناسبات اجتماعی بازمیگشت.
رئیس دانشگاه قم با اشاره به سختیهای مسیر رسالت تصریح کرد: پیامبر خدا با وجود آزارها و فشارهای فراوان، طی ۲۳ سال از مسیر خود عقبنشینی نکرد و توانست جامعهای گرفتار خشونت و غارتگری را به جامعهای اخلاقی، فضیلتمحور و اهل ایثار و فداکاری تبدیل کند.
نخستین گام؛ اصلاح باورها و تربیت انسان
شریفی در پاسخ به این پرسش که راز چنین تحول عمیقی چه بود، گفت: نخستین اقدام پیامبر اصلاح باورها، بینشها و نگرشهای مردم بود؛ زیرا بنیاد هر جامعه و تمدنی بر اعتقادات و ارزشهای آن استوار است. وی افزود: پیامبر در ۱۳ سال حضور در مکه، تلاش خود را بر اصلاح اعتقادات متمرکز کرد و توحید، نبوت، معاد و ایمان به غیب را محور دعوت خود قرار داد.
به گفته رئیس دانشگاه قم، حاصل این حرکت، پرورش انسانهایی بود که در برابر فشارها استقامت میورزیدند و برای حفظ ارزشهای الهی از مجاهدت و فداکاری دریغ نمیکردند؛ سپس جامعه بر پایه همین انسانهای مؤمن و مسئولیتپذیر سامان یافت.
ایمان فردی؛ ظهور در عرصه اجتماع
وی خاطرنشان کرد: ایمان در نگاه پیامبر(ص) تنها یک باور ذهنی نبود، بلکه باید در رفتار انسان با خانواده، همسایه و جامعه خود را نشان میداد. شریفی ادامه داد: از ویژگیهای مهم الگوی نبوی آن بود که توحید را از سطح اعتقاد فردی به عرصههای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و مدیریتی امتداد داد و کسی که واقعاً به خدا و روز قیامت ایمان دارد نمیتواند نسبت به حقوق دیگران بیتفاوت باشد.
رئیس دانشگاه قم افزود: آموزههایی چون امر به معروف و نهی از منکر و مسئولیتپذیری اجتماعی نیز در سیره اهل بیت(ع) امتداد یافت و برای نهادینه شدن این ارزشها هزینههای سنگینی پرداخته شد.
هجرت به مدینه؛ از فردسازی تا جامعهسازی
شریفی با اشاره به مرحله دوم حرکت پیامبر(ص) گفت: با هجرت به مدینه، حضرت از فردسازی صرف عبور کرد و به جامعهسازی و شکلدهی به ساختارهای اجتماعی پرداخت. وی تأکید کرد: اداره جامعه بدون نظامهای اجتماعی ممکن نیست و نظام سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و حتی نظام هنر و رسانه از جمله ساختارهای لازم برای حکمرانی صحیح هستند.
به گفته وی، مسجد در این الگو جایگاهی محوری یافت و مسجد قبا و مسجدالنبی(ص) نه فقط محل عبادت، بلکه محور اصلی مدیریت و ساماندهی جامعه اسلامی بودند. شریفی ایجاد پیوند میان مهاجران و انصار از طریق عقد اخوت را نیز از اقدامات اساسی پیامبر در مدینه برشمرد که زمینه انسجام اجتماعی و شکلگیری امت اسلامی را فراهم کرد و فاصلههای قبیلهای و طبقاتی را کاهش داد.
ساماندهی اقتصاد و پیمان مدینه
رئیس دانشگاه قم با اشاره به اقدامات اقتصادی پیامبر(ص) گفت: ساختار اقتصادی جامعه اسلامی نیز در مدینه سامان یافت و موضوعاتی همچون زکات، خمس، انفال و مقابله با اقتصاد ربوی مورد توجه قرار گرفت. وی پیمان مدینه را از جلوههای مهم نظامسازی نبوی دانست که روابط گروههای مختلف ساکن مدینه را تنظیم میکرد و نمونهای از تنظیم مناسبات اجتماعی در جامعه نوین اسلامی بود.
شریفی تصریح کرد: سیره پیامبر نشان میدهد جامعهسازی نیازمند طراحی ساختارهایی است که ارزشهای اعتقادی را در زندگی اجتماعی محقق کنند و بدون این ساختارها، تحقق اهداف جامعه دینی دشوار است.
افق تمدنسازی در الگوی نبوی
وی با بیان اینکه حرکت پیامبر(ص) در مرحله جامعهسازی متوقف نشد، گفت: پس از شکلگیری جامعه اسلامی، زمینه حرکت به سوی تمدنسازی فراهم شد و پیامبر افقهای بزرگتری را پیش روی مسلمانان قرار داد؛ ایجاد امید و ترسیم آیندهای بزرگ از ویژگیهای این حرکت بود و امت اسلامی دریافت که مأموریت او محدود به یک جامعه کوچک نیست.
رئیس دانشگاه قم در پایان تأکید کرد: برای تبیین الگوی نبوی باید سه مرحله فردسازی، جامعهسازی و تمدنسازی را در کنار یکدیگر دید و هیچکدام از دیگری جدا نیست. پیامبر(ص) با اصلاح انسانها آغاز کرد، با ایجاد ساختارهای اجتماعی جامعه اسلامی را سامان داد و سپس افق تمدنسازی را پیش روی امت قرار داد.
نظرات (0)