هر سال با نزدیک شدن به روزهای پایانی ماه صفر، شبکههای اجتماعی پر میشود از پیامهایی که این ماه را «شوم» میخوانند و برای پایان آن جشن و شادمانی توصیه میکنند. مستند این باور، جملهای است که به پیامبر اکرم (ص) نسبت داده میشود: «هر کس مرا به خروج ماه صفر مژده دهد، او را به بهشت بشارت میدهم». اما واکاوی منابع حدیثی نشان میدهد این عبارت نهتنها سند معتبری ندارد، بلکه حاصل تحریف یک روایت اصیل با مضمونی متفاوت است.
ماجرای واقعی روایت از کجا آمده است؟
ایرج حجازی، نویسنده حوزه دین و رسانه، در یادداشتی که خبرگزاری مهر منتشر کرده، ریشه این سوءتفاهم تاریخی را در روایتی معتبر اما با محتوایی کاملاً متفاوت جستوجو کرده است. شیخ صدوق این واقعه را از قول ابن عباس چنین نقل میکند: روزی پیامبر اکرم (ص) در مسجد قبا با اصحاب خود نشسته بودند و فرمودند نخستین کسی که از آن در وارد شود، از اهل بهشت است. این بشارت چنان شوقی در میان اصحاب ایجاد کرد که گروهی برای آنکه نخستین واردشونده باشند، از مسجد خارج شدند.
پیامبر (ص) که نیت آنان را دریافته بود، نشانهای برای شناخت فرد حقیقی تعیین کرد و فرمود بهزودی چند نفر همزمان وارد میشوند که هر یک در سبقت از دیگری میکوشد؛ هر کدام از آنان خبر دهد ماه «آذار» پایان یافته است، او از اهل بهشت است. بر اساس روایات دیگر، آن فرد ابوذر غفاری بود.
«آذار» با «صفر» اشتباه گرفته شده است
نکته کلیدی در همینجاست: در متن اصلی روایت هیچ نامی از ماه صفر نیست و سخن از ماه «آذار» است. بنا بر گفته لغتشناسانی چون ابن منظور، آذار هیچ ارتباطی با تقویم هجری قمری ندارد و یکی از ماههای تقویم رومی (سُریانی) و معادل تقریبی فروردین شمسی است. به این ترتیب، عبارت منتسب به پیامبر درباره بشارت پایان صفر، زاییده تحریفی تاریخی و زبانی است.
این جمله در منابع معتبر حدیثی وجود ندارد
پژوهشهای روایی نشان میدهد این عبارت در هیچیک از منابع معتبر حدیثی شیعه یافت نمیشود و تنها در برخی تفاسیر متأخر یا متون عرفانی اشارههایی غیرمستند به آن شده است. از آنجا که این نقل بدون ذکر سند (مُرسل) است، نمیتواند مبنای حکم فقهی یا اعتقادی درباره نحوست یک زمان یا استحباب عملی خاص قرار گیرد.
خرافهپرستی، آفت جامعه دینی
نگاه جامعهشناختی به دین هشدار میدهد که تزریق مفاهیمی مانند نحوست ذاتی زمان به جامعه، پیامدهای مخربی دارد. این رویکرد جهانبینی توحیدی را خدشهدار میکند و جامعه را به جای پویایی و خردورزی به سمت خرافهپرستی سوق میدهد. در آموزههای اصیل اسلامی، زمان تجلی اراده حق و مخلوق خداوند است و هیچ ماهی شوم شمرده نشده است.
فقها و محدثان برجسته نیز بر همین نکته تأکید کردهاند؛ علامه مجلسی در «بحارالانوار» و شیخ حر عاملی در «وسائلالشیعه» تصریح کردهاند که هیچ دلیل معتبری بر نحوست ماه صفر وجود ندارد.
پایان صفر؛ پایان یک دوره سوگواری، نه گریز از نحسی
به باور نویسنده این یادداشت، پایان ماه صفر نه گریختن از زمانِ شوم، بلکه پایان دورهای فشرده از سوگواری عارفانه برای پاکترین جانهای تاریخ است؛ فرصتی برای آنکه مؤمنان با دلی از زنگار غفلت شستهشده، در کرانه توکل، عقلانیت و امید به فضل پروردگار قرار گیرند.
نظرات (0)