با ادامه روند خشکسالی و کاهش منابع آبی در کشور، صیانت از آبهای زیرزمینی به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری در بخش آب تبدیل شده است. برداشتهای خارج از چارچوب از این منابع، بهویژه از طریق چاههای فاقد مجوز، فشار مضاعفی بر سفرههای زیرزمینی وارد میکند و روند افت سطح آب را سرعت میبخشد.
استان تهران به دلیل جمعیت زیاد، گسترش شهرنشینی، فعالیتهای کشاورزی و صنعتی و همچنین محدودیت منابع آبی، از جمله مناطقی است که آبخوانهای آن تحت فشار قابل توجهی قرار دارند. در چنین شرایطی، شناسایی و برخورد با چاههای غیرمجاز به عنوان یکی از ابزارهای کلیدی مدیریت مصرف و حفاظت از منابع آبی استان در دستور کار قرار گرفته است.
جزئیات برنامه انسداد چاههای غیرمجاز
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای تهران با اشاره به روند شناسایی این چاهها از ابتدای سال تاکنون گفت: حدود ۹۰ حلقه چاه غیرمجاز از ابتدای امسال در استان شناسایی شده و در دستور کار قرار دارد؛ هرچند عدد واقعی بیش از این است و این رقم تنها شامل چاههایی است که در سال جاری شناسایی شدهاند.
وی تأکید کرد: در برنامه داریم که امسال ۳ هزار حلقه از مجموع چاههای غیرمجاز استان را پُر کنیم. در سالهای گذشته نیز به ترتیب ۲۷۰۰ حلقه در سال ۱۴۰۳ و ۳۷۴ حلقه در سال ۱۴۰۴ مسدود شده است و امسال نیز تلاش میشود ۳ هزار حلقه به این آمار اضافه شود.
آبخوانها؛ ذخیره استراتژیک در شرایط تنش آبی
کارشناسان حوزه آب معتقدند در شرایطی که کشور و بهویژه مناطق مرکزی با تنش آبی و خشکسالی مواجهاند، حفاظت از منابع آب زیرزمینی اهمیت دوچندانی پیدا میکند. آبخوانها در بسیاری از مناطق نقش ذخیره استراتژیک را ایفا میکنند و برداشت بیش از ظرفیت تغذیه طبیعی آنها میتواند به افت سطح آب و کاهش ذخیره قابل دسترس منجر شود.
از این منظر، انسداد چاههای غیرمجاز صرفاً یک اقدام انتظامی یا قضایی تلقی نمیشود، بلکه بخشی از سیاست حفاظت از سرمایههای آبی کشور به شمار میرود. با این حال، اثربخشی این سیاست زمانی بیشتر خواهد شد که در کنار مسدودسازی، اقدامات تکمیلی نیز اجرا شود؛ از جمله:
- پایش مستمر منابع آب زیرزمینی
- جلوگیری از حفر چاههای جدید
- کنترل برداشت از چاههای مجاز
- اصلاح الگوی مصرف در بخشهای مختلف
نظارت پس از انسداد؛ حلقه مفقوده مقابله با حفر غیرمجاز
نکته مهم دیگر آن است که مقابله با چاههای غیرمجاز باید به شکل مستمر انجام شود. اگر پس از انسداد، امکان حفر مجدد یا ایجاد برداشتهای جدید فراهم باشد، بخشی از دستاوردهای حاصل از مسدودسازی از بین خواهد رفت. بنابراین شناسایی، مسدودسازی و نظارت پس از انسداد باید به عنوان یک زنجیره واحد در مدیریت منابع آب دیده شود.
با وجود اهمیت برخورد با چاههای غیرمجاز، کارشناسان تأکید میکنند که حل مسئله آب صرفاً با انسداد این چاهها ممکن نیست. خشکسالی، کاهش بارندگی، افزایش تقاضا و برداشت از منابع سطحی و زیرزمینی مجموعهای از عوامل هستند که باید به صورت همزمان مدیریت شوند. در چنین شرایطی، سیاستگذاری آب نیازمند حرکت از مدیریت بحران به سمت مدیریت پایدار منابع است.
جمعبندی
اعلام برنامه انسداد ۳ هزار حلقه چاه غیرمجاز در سال جاری نشان میدهد که برخورد با برداشتهای غیرمجاز در استان تهران به عنوان یکی از اولویتهای مدیریت منابع آب دنبال میشود. با این حال، میزان موفقیت این برنامه در نهایت به آن بستگی دارد که چه تعداد از چاههای مسدودشده واقعاً از چرخه برداشت خارج بمانند و همزمان چه اقداماتی برای جلوگیری از شکلگیری چاههای غیرمجاز جدید انجام شود.
به بیان دیگر، حفاظت از منابع آب تهران نیازمند اجرای همزمان سیاستهای نظارتی، فنی و مدیریت مصرف است تا منابع زیرزمینی برای سالهای آینده نیز حفظ شود و سفرههای آب استان در برابر فشار خشکسالی مقاوم بمانند.
نظرات (0)