حسین خواجهامیری، هنرمندی که موسیقی ایران او را با نام جاودانه «ایرج» میشناسد، روز ۲۱ مرداد ۱۴۰۵ پس از سالها تحمل رنج پیری و بیماری، در ۹۴ سالگی دار فانی را وداع گفت. خبری که سالها مانند شایعه بر سر زبانها بود، اینبار با تأیید رسمی، جامعه موسیقی و دوستداران آواز ایرانی را در ماتم نشاند.
زندگیای که با موسیقی آغاز شد
ایرج در ۱۱ دی ۱۳۱۱ در خالدآباد نطنز و در خانوادهای هنرمند به دنیا آمد. او از نسل ملا میرزا، خواننده دربار ناصری، و فرزند نعمتالله، استاد ردیفدان بود؛ ریشهای که او را از همان کودکی در ژرفای موسیقی ایرانی قرار داد. ایرج نخست از تعزیه و مکتب پدر آغاز کرد، سپس نزد ابوالحسن صبا، از بزرگترین موسیقیدانان معاصر، دانش آواز را فرا گرفت و با نام مستعار «ایرج» راه خود را در دنیای هنر گشود.
درخشش در برنامه گلها و رادیو
از سال ۱۳۳۶ که ایرج در برنامه ماندگار «گلها» ظاهر شد، مسیر تازهای در آواز ایرانی آغاز گردید. او در بیش از ۲۱۳ برنامه این مجموعه، آواز را از انحصار خواص بیرون آورد و به تار و پود ذائقه عمومی پیوند زد. تحریرهای دقیق، صلابت مردانه و اقتدار او در دستگاههای شور و اصفهان، چهرهای اسطورهای از او ساخت که نسلها با صدایش نفس کشیدند.
سینما، آلبومها و ترانههای ماندگار
پیش از انقلاب، صدای ایرج جان ۱۰۵ فیلم فارسی را در برگرفت و ترانههایش بر قامت بازیگران نشست؛ از جمله فیلم جاودانه «گنج قارون». پس از آن نیز آلبومهایی همچون «پرنده»، «شب بارانی»، «نیاز»، «گل من»، «گلدون بیگل»، «سنگ صبور»، «قصه زندگی» و «من و استاد» رسالت هنری او را ادامه دادند.
از میان بیش از دو هزار اثر او، برخی در ضمیر جمعی ایرانیان نقش بستهاند:
- ترانههای ماندگار فیلم «گنج قارون»
- تصنیفهای برنامه گلها، مانند برگ سبز ۴۳ در دستگاه شور-ابوعطا با آهنگسازی علی تجویدی
- شاهکارهایی چون «من یک پرندهام»، «پرنده»، «شب بارانی»، «نیاز»، «گل من»، «گلدون بیگل» و «قصه زندگی»
- همکاریهای بهیادماندنی با گوگوش، حمیرا، مهستی، هایده، پوران و الهه
مکتب آوازی ایرج
ایرج تنها یک خواننده نبود؛ او بنیانگذار آموزشگاه «آوای ایرج» بود و شاگردانی پرورش داد که نامش را زنده نگه داشتند. امیر احسان فدایی، علی معزی که سالها تدریس آواز اصیل را در این آموزشگاه بر عهده داشت و علی شیرازی که از دور مجذوب سبک او شده بود، از جمله چهرههایی هستند که درسهای ایرج را ادامه دادند. فرزندش احسان خواجهامیری نیز اگرچه راه موسیقی پاپ را برگزید، اما وامدار آموزههای پدر بود.
متر و معیار آواز ایران
جایگاه ایرج در تاریخ موسیقی ایران را شاید بهتر از همه محمدرضا شجریان وصف کرده است: «صدای ایرج در تاریخ آوازخوانی، متر و معیار است؛ هرکس بخواهد اوج حنجره را وصف کند، میگوید: صدا شبیه صدای ایرج.» موسیقیدانان بزرگ او را «متر و معیار» آواز ایران نامیدهاند.
ایرج بزرگ بود؛ زیرا صدایش نه فقط یک حنجره توانمند، بلکه پلی بود میان لطافت عاشقانه و صلابت مردانه، میان اصالت دستگاههای ایرانی و دلپذیری عمومی. از رادیو گلها تا پرده نقرهای سینما و سالنهای امروز، او مشعل آواز ایرانی را برافراشته نگه داشت و اکنون با رفتن او، این میراث در دستان شاگردان و دوستدارانش باقی مانده است.
نظرات (0)