در آستانه سالروز رحلت جانسوز پیامبر اکرم(ص)، جامعه اسلامی بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازخوانی سیره عملی و مکتب اخلاقی آن حضرت است تا بتواند در تلاطمهای فکری و فرهنگی دنیای امروز، راه سعادت را بازشناسی کند. به همین مناسبت، حجتالاسلام حسنلو در گفتوگویی با خبرگزاری مهر، ابعاد مختلف شخصیت نبوی و چگونگی پیادهسازی تعالیم ایشان در زندگی فردی و اجتماعی انسان معاصر را مورد واکاوی قرار داده است.
صداقت و همدلی؛ نخستین نیاز انسان امروز
حجتالاسلام حسنلو با اشاره به اینکه نخستین و شاید مهمترین بخش از سیره پیامبر(ص) که امروز به شدت بدان نیاز داریم، صداقت و همدلی است، گفت: پیامبر(ص) پیش از آنکه پیامبر باشد، به «امین» و «صادق» معروف بود؛ انسانی که سخن را میشنید، به درددل دیگران گوش میداد و عیادت از بیمار، دستگیری از محروم و احترام به کوچک و بزرگ را هرگز فراموش نمیکرد.
وی با بیان اینکه انسان امروز در میان انبوهی از اخبار، دادهها و تحولات شتابزده، بیش از هر زمان دیگری دچار سردرگمی، اضطراب و پوچی معنایی شده است، افزود: دنیای مدرن با وجود پیشرفتهای شگفتانگیز تکنولوژیک، نتوانسته آرامش درونی و معنای روشن زندگی را برای بشر به ارمغان بیاورد. در چنین فضایی، سیره پیامبر اکرم(ص) نه بهعنوان یک متن تاریخی خشک، بلکه بهعنوان یک منظومه کامل زندگی میتواند پاسخگوی نیازهای عمیق انسان معاصر باشد.
به گفته این کارشناس دینی، در دنیایی که ارتباطات مجازی جای تعامل انسانی را گرفته و افراد از هم بیگانه شدهاند، بازگشت به فرهنگ «گوش دادن واقعی» و همدلی، درمان اصلی بسیاری از بحرانهای عاطفی و اجتماعی است.
سادهزیستی؛ پادزهر مصرفگرایی افسارگسیخته
حسنلو بخش دیگری از سیره نبوی را که برای انسان گرفتار در مصرفگرایی افسارگسیخته امروز حیاتی است، قناعت، سادگی و میانهروی دانست و گفت: پیامبر(ص) با وجود اینکه مدیریت و رهبری جامعه را بر عهده داشتند، در نهایت سادگی زندگی میکردند، بر زمین مینشستند، با فقیران همسفره میشدند و تجمل و اسراف را مردود میدانستند. انسان معاصر که در چرخه بیپایان «بیشتر داشتن» گرفتار شده و آرامش را گم کرده، میتواند با الگوبرداری از این سیره، میان «داشتن» و «بودن» تعادل برقرار کند.
اخلاق عملی؛ نه فقط ادعایی
وی نیاز مهم دیگر جامعه امروز را اخلاق عملی و نه صرفاً ادعایی دانست و به حدیث معروف پیامبر اکرم(ص) اشاره کرد که فرمودند: «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْأَخْلَاق»؛ یعنی من برای تکمیل مکارم اخلاق مبعوث شدهام. به گفته او، این جمله نشان میدهد که هدف بعثت تنها احکام و عبادات نبوده، بلکه پرورش انسانِ اخلاقمدار بوده است.
حسنلو تأکید کرد: در جامعهای که امروز از فساد، بیاعتمادی و مسئولیتگریزی رنج میبرد، پیادهسازی اخلاق نبوی در کسبوکار، اداره، قضاوت و روابط فردی میتواند بنیان اعتماد اجتماعی را بازسازی کند.
پیادهسازی سیره نبوی از خانه تا اجتماع
این استاد حوزه با اشاره به چگونگی اجرای سیره نبوی در زندگی روزمره، نخستین گام را شروع از خانه و خانواده دانست و گفت: پیامبر(ص) در خانه مهربانترین افراد نسبت به خانواده خود بودند؛ به همسرشان لبخند میزدند، در کارهای منزل کمک میکردند و به فرزندان محبت میکردند. اگر هر یک از ما رفتار محبتآمیز و پرمهر پیامبر(ص) را در روابط خانوادگی خود جاری کنیم، گرمای حقیقی زندگی به جامعه سرایت خواهد کرد.
وی گام دوم را توسعه این اخلاق به محیط کار و اجتماع برشمرد و افزود: صادق بودن در معامله، امانتداری در مسئولیت، رعایت انصاف در حق دیگران، احترام به همکار و اربابرجوع و پرهیز از غیبت و تهمت، همه مصادیق عملی سیره نبوی در زندگی امروز هستند.
پاسخ سیره نبوی به بحرانهای ارتباطی جامعه
حسنلو با اشاره به پارادوکس تلخ جامعه امروز که با وجود هزاران ابزار ارتباطی، هرچه بیشتر به هم متصل شدهایم و عمیقتر از هم جدا شدهایم، گفت: آمار روزافزون طلاق، گسست عاطفی میان والدین و فرزندان، تنهایی در میان جمع و افزایش خشونت و بیاحترامی در فضای عمومی، همگی نشانههای یک بحران جدی در روابط انسانی است و سیره پیامبر اکرم(ص) در این فضای بحرانی، یک سرمشق بینظیر و کاربردی ارائه میدهد.
وی در حوزه خانواده به حدیث «خَیْرُکُمْ خَیْرُکُمْ لِأَهْلِهِ» یعنی بهترین شما کسی است که برای خانواده خود بهترین باشد اشاره کرد و گفت: در دنیایی که خانوادهها به دلیل مشغله، فضای مجازی و اختلافات سرد و بیگانه شدهاند، این سیره درس میدهد که خانه باید نخستین و مهمترین جایگاه محبت، احترام و پذیرش واقعی باشد.
وی در ادامه به رفتار عادلانه و بیتبعیض پیامبر(ص) در برابر انسانها اشاره کرد و گفت: ایشان هرگز میان انسانها بر پایه ثروت، نژاد، قبیله یا موقعیت اجتماعی تبعیض قائل نمیشدند؛ به کودکی سلام میکردند، به خدمتکاران احترام میگذاشتند و با فقیر و توانگر رفتاری مهربانانه داشتند. این رفتار در جامعهای که امروز گرفتار طبقهگرایی، فخرفروشی و بیاحترامی است، پادزهری شفابخش به شمار میرود.
حسنلو در عرصه همزیستی مسالمتآمیز نیز به سیره پیامبر(ص) در برخورد عادلانه، بردبار و صلحجویانه با پیروان دیگر ادیان، همسایگان غیرمسلمان و حتی مخالفان اشاره کرد و پیمان مدینه را نمونهای از تلاش آن حضرت برای همزیستی اقوام و ادیان مختلف دانست که پاسخی مستقیم به بحرانهای تعصبات، تفرقه و جنگهای هویتی امروز است.
اگر پیامبر(ص) امروز در میان ما بود
این کارشناس دینی در بخش دیگری از این گفتوگو با طرح این پرسش که اگر پیامبر اکرم(ص) امروز در میان ما بودند، نخستین توصیه ایشان به جامعه اسلامی و بشری چه بود، چهار محور اصلی را برشمرد:
- وحدت و پرهیز از تفرقه: ایشان که در قرآن به عنوان «رحمت للعالمین» معرفی شدهاند، هرگز امت اسلامی را به دستهها و گروههای متخاصم تقسیم نمیکردند؛ امروز با مشاهده اختلافات، جنگهای داخلی جوامع مسلمان و درگیریهای مذهبی، نخستین ندا و توصیه ایشان این است که امت واحده بمانید و در برابر دشمنان مشترک، یکپارچه و همدل باشید.
- عدالت و مبارزه با ظلم و فساد: پیامبر(ص) در جامعه جاهلی بر ضد ظلم و بیعدالتی قیام کردند و «عدل» را از اصول بنیادین خود برشمردند؛ با دیدن فاصله طبقاتی، فساد اقتصادی، حقوقهای نابرابر و پایمال شدن حقوق ضعیفان، با صدای بلند یادآوری میکردند که دین هرگز با ظلم و بیعدالتی سازگار نیست و دفاع از مظلوم، از برترین عبادات است.
- بازگشت به اخلاق و راستگویی: پیامبری که خود «صادق و امین» خوانده میشدند، امروز با دیدن دروغ، فریب، وعدههای بیسرانجام و ریا در فضای عمومی و رسانهای، نخستین توصیهشان صداقت و امانتداری بود؛ جامعهای که صداقت در آن کمرنگ شود، هیچ سرمایه دیگری نمیتواند اعتماد و انسجام آن را حفظ کند.
- گسترش مهربانی و رحمت: پیامبر(ص) با دیدن خشونت، قساوت، نفرتپراکنی و بیاحترامی در میان انسانها یادآور میشدند که رحمت، شفقت و محبت، جوهره دین و جوهره انسانیت است و مسلمانان نباید چهرهای خشن و خصمانه از دین به جهان نشان دهند.
پیام به نسل جوان
حجتالاسلام حسنلو در پایان، توصیه خود به نسل جوان را توصیه امید، آگاهی و شناخت دانست و گفت: نسل جوان امروز با وجود همه مشکلات و فشارهای اجتماعی، سرمایه اصلی و آینده این جامعه است و شناخت عمیقتر سیره پیامبر اکرم(ص) میتواند آنان را در مسیر زندگی فردی و اجتماعی یاری کند تا با الگوبرداری از مکارم اخلاقی آن حضرت، نسلی امیدوار، آگاه و اخلاقمدار تربیت شود.
نظرات (0)