کتاب «جریدههای کاشان» که به «نماد عزاداری سنتی» در این شهر اختصاص دارد، در حاشیه بیستوسومین دوره جشنواره «هنر در ساحت عاشورا» در تیمچه امینالدوله بازار بزرگ کاشان رونمایی شد. این مراسم با حضور علاقهمندان به آیینهای مذهبی و پژوهشگران حوزه فرهنگ عامه برگزار شد.
موضوع کتاب؛ روایتی از یک نماد کهن
علی اصغر شاطری، مؤلف این کتاب، در گفتوگویی ضمن معرفی اثر خود گفت که برگزاری مراسم عاشورای حسینی در منطقه فرهنگی کاشان با آداب و رسوم خاصی همراه است. به گفته وی، آیینهای سنتی همچون چاوشخوانی، سقاخوانی، خیمهکوبی، توغبرداری، نخلگردانی و تعزیهخوانی از جمله مراسمهای مذهبی مردم این دیار به شمار میرود که هر سال با حضور دوستداران اهل بیت (ع) برگزار میشود.
تاریخچه «علم» در آیینهای سوگواری
شاطری درباره پیشینه این نماد توضیح داد: بنا بر روایات تاریخی، «علم» (بیرق، پرچم و لوا) نخستین بار در حکومت شیعی آلبویه و در مراسم عزاداری شهر بغداد به کار گرفته شد؛ در آن دوره مردم در سوگ امام حسین (ع) بر سر و سینه میزدند و پس از آن، این آیین در دورههای بعدی توسط گروههای شیعی گسترش یافت. تا آنکه در دوره صفویه، علمهایی مانند توغ، کتل و جریده به تشریفات عزاداری افزوده شد و با تزئیناتی در پیش و پس دستههای سوگواری همراه گردید.
به گفته مؤلف، تا پیش از دوره صفویه هیچ نشانهای از «علم جریده» در عزاداری سنتی کاشان وجود ندارد، اما از این زمان به بعد آثار آن در دستههای عزاداری مشاهده میشود. در دوره صفویه جریدهها ساده و با تزئینات کمتری ساخته میشدند، اما در دورههای زندیه و قاجاریه، این علمها با اشیاء قیمتی و هنرآفرینی هنرمندان مزین شدند و با نظامنامهای ویژه در تکیهها و حسینیهها برپا میشدند.
افول جریده در دوره رضاخان و تلاش برای حفظ سنت
این پژوهشگر همچنین یادآور شد که در دوره رضاخان و همزمان با محدودیتهای برپایی مراسم عزاداری، «علم جریده» از رونق افتاد و بهتدریج از دستههای عزادار خارج شد و جای آن را علامت یا علمات گرفت. با این حال، برخی دستههای عزادار و وارثان این علمها با عشق و علاقه فراوان، سنت دیرینه عزاداری پای جریده و دوره آن را حفظ کردهاند. آیین سنتی مذهبی جریدهگردانی در کاشان و مراسم جریدهموسی در نوشآباد از قدمت دیرینهای برخوردار است.
ویژگی منحصربهفرد جریده کاشان
شاطری تأکید کرد که علم جریده در عزاداری سنتی کاشان با دیگر مناطق ایران و حتی نزدیکترین شهرها و آبادیهای اطراف کاشان تفاوت بسیاری دارد. وی افزود: در نگارش این کتاب علاوه بر منابع نوشتاری، کنکاش و جستوجوی میدانی، مشاهده و گفتوگو با صاحبان علم جریده و ذاکران حوزه عزاداری سنتی کاشان نیز مورد توجه قرار گرفته است.
مشخصات نشر
کتاب «جریدههای کاشان» با ویراستاری فاطمه نقشی توسط انتشارات مجمع متوسلین به آل محمد (ص) در ۱۲۰ صفحه چاپ شده و با قیمت ۹۰۰ هزار ریال در اختیار علاقهمندان قرار گرفته است.
نظرات (0)