مصرف محتوای رسانهای برای مخاطب ایرانی سرویس فارسی بیبیسی هزینهای ندارد، اما تولید همین محتوا سالانه میلیونها پوند برای دولت بریتانیا هزینه دارد. پرسشی که این روزها در محافل رسانهای مطرح میشود این است که چرا یک دولت خارجی باید چنین حجمی از منابع را صرف تولید مستمر محتوا برای مخاطبان یک کشور دیگر کند.
اختلاف فاحش در حجم تولید محتوا
در یکی از برنامههای تلویزیونی اخیر، یک کارشناس رسانه آمار فعالیت و دنبالکنندگان شبکههای مختلف بیبیسی را کنار یکدیگر قرار داده است. بر اساس این آمار، بیبیسی عربی ۱۸ هزار پست، بیبیسی انگلیسی ۲۶ هزار پست و بیبیسی فارسی ۱۲۶ هزار پست تولید کرده است؛ یعنی بخش فارسی به تنهایی نزدیک به پنج برابر شبکه عربی و چند برابر شبکه جهانی انگلیسی محتوا منتشر کرده است.
این بیتناسبی پرسشبرانگیز نشان میدهد فعالیت بیبیسی برای مخاطب ایرانی تنها به انتشار خبر محدود نمیشود؛ بلکه شامل تحلیل، برنامههای گفتوگومحور، مستند، محتوای فرهنگی و هنری، سبک زندگی و شبکههای اجتماعی نیز میشود.
بودجه دولتی و «دارایی قدرت نرم»
دولت بریتانیا در اسناد رسمی خود، سرویس جهانی بیبیسی را صراحتاً به عنوان یکی از داراییهای قدرت نرم این کشور معرفی کرده است. در اسناد مالی دولت بریتانیا نیز بیبیسی در ردیف هزینههای «اشتراکهای بینالمللی، بورسیهها و سرویس جهانی بیبیسی» قرار دارد و برای سال مالی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ حدود ۴۴۳.۱ میلیون پوند برای این بخش پیشبینی شده است.
به گفته کارشناسان، در ادبیات سیاست خارجی معاصر، رسانههای بینالمللی بخشی از ظرفیت قدرت نرم کشورها به شمار میروند؛ یعنی توان اثرگذاری بر افکار عمومی و ترجیحات مخاطبان بدون استفاده مستقیم از ابزارهای نظامی و سیاسی.
چرا مخاطب ایرانی اهمیت دارد؟
بیبیسی اعلام کرده که بخش فارسیزبان آن در سال ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ به حدود ۲۴ میلیون نفر در هفته دسترسی داشته و مدعی است حدود یکچهارم بزرگسالان ایرانی با گزارشهای این سرویس درگیر میشوند. این آمار نشان میدهد ایران برای لندن یک بازار رسانهای حاشیهای نیست و سرویس فارسی یکی از قدیمیترین و پرمخاطبترین بخشهای بیبیسی به شمار میرود.
«رایگان بودن برای مخاطب» به معنای بدون هزینه بودن تولید نیست. استودیو، خبرنگاران، تدوین، ماهواره، وبسایت و زیرساخت فنی همگی هزینه دارند؛ بنابراین پرسش اصلی این است که چه کسی و با چه هدفی هزینه این محتوای رایگان را پرداخت میکند.
رسانه؛ میدان رقابت بر سر روایتها
به باور کارشناسان، اهمیت رسانه تنها به محتوای خبری خلاصه نمیشود. رسانهای که سالها با یک جامعه در ارتباط است، به تدریج میتواند تعیین کند چه چیزی مهم تلقی شود، کدام ارزشها طبیعی به نظر برسند و چه موضوعاتی اساساً شایسته بحث باشند. این همان اثرگذاری شناختی و فرهنگی است که از مسیر تکرار قابهای ذهنی و عادیسازی ارزشها انجام میشود.
در فضای جدید، بخش مهمی از رقابت دولتها بر سر افکار عمومی، ادراک و روایت است؛ کشوری که بتواند روایت خود را در ذهن میلیونها نفر تثبیت کند، الزاماً نیازی به کنترل مستقیم آنان ندارد. به همین دلیل است که تولید محتوای رایگان فارسی را نمیتوان تنها با معیارهای اقتصادی یک شبکه تجاری ارزیابی کرد؛ محصول نهایی چنین فعالیتی، رابطه پایدار با مخاطب و اثرگذاری بر میدان ادراکی اوست.
نظرات (0)