هر بار که باران بر دامنههای زاگرس میبارد، بخشی از آب در شیبهای تند کوهستان به روانآب تبدیل میشود؛ آبی که اگر در بالادست مهار نشود، بهجای تغذیه سفرههای زیرزمینی، از حوزه آبخیز خارج میشود و گاه خاک حاصلخیز، پوشش گیاهی و سرمایههای کشاورزی و روستایی را نیز با خود میبرد. کهگیلویه و بویراحمد در قلب زاگرس، یکی از اصلیترین عرصههای آبخیزداری کشور به شمار میرود و اکنون برنامهای ۲۵۰ هزار هکتاری برای مهار این روانآبها در دست اجرا دارد.
جایگاه ویژه استان در آبخیزداری کشور
کهگیلویه و بویراحمد با برخورداری از جنگلهای گسترده، مراتع ارزشمند و حوزههای آبخیز فراوان، از یک سو ظرفیت مهمی برای ذخیره و تولید آب دارد و از سوی دیگر در برابر فرسایش خاک، سیلابهای شدید و تغییرات اقلیمی نیازمند مدیریت اصولی منابع آب و خاک است. استان در سالهای اخیر بارشهای نوسانی را تجربه کرده؛ تازهترین آمارها میزان بارش حدود ۱۹۵ میلیمتر را نشان میدهد که اگرچه نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش چشمگیری داشته، اما همچنان از میانگین بلندمدت پایینتر است.
این فاصله میان «بارش» و «آب قابل استفاده» اهمیت آبخیزداری را برجسته میکند؛ چراکه مسئله تنها میزان بارندگی نیست، بلکه چگونگی نگهداشت آب در سرزمین است. جنگلها و مراتع در این معادله، فقط پوشش طبیعی نیستند؛ بلکه بخشی از زیرساخت طبیعی مدیریت آب محسوب میشوند. هرچه پوشش گیاهی و خاک سالمتر باشد، سرعت حرکت روانآب کاهش یافته، فرصت نفوذ آب بیشتر میشود و فرسایش خاک کمتر میشود.
هدفگذاری ملی ۵۰۰ هزار هکتاری و افزایش سهم استان
حسن وحید، معاون آبخیزداری، امور مراتع و بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، با اشاره به گستردگی حوزههای آبخیز کشور گفت: حدود ۱۲۵ میلیون هکتار از سرزمین ایران در حوزههای آبخیز قرار دارد و بخش قابل توجهی از منابع آبی، جنگلها، مراتع، خاک و اراضی کشاورزی در همین حوزهها واقع شده است.
وی خشکسالی، تغییرات اقلیمی و بهرهبرداریهای گوناگون از منابع طبیعی را از عوامل مؤثر بر تخریب سرزمین دانست و تأکید کرد اجرای طرحهای آبخیزداری و آبخوانداری از راهکارهای مهم مقابله با این روند است. به گفته او، استحصال آب، کاهش تبخیر، تقویت سفرههای آب زیرزمینی و کاهش خسارتهای سیلاب از مهمترین آثار این عملیات است و ارزیابیها نشان میدهد در مناطق اجرای طرح، دبی قنوات تا دو تا سه برابر افزایش یافته است.
معاون سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به تأمین اعتبار پروژهها از محل اعتبارات محرومیتزدایی گفت: طرحهای آبخیزداری با انعقاد قرارداد میان منابع طبیعی و قرارگاه امام حسن مجتبی (ع) در حال اجراست و برای سال جاری، اجرای پروژهها در سطح ۵۰۰ هزار هکتار از مساحت کشور هدفگذاری شده که دو برابر سال گذشته است.
از ۲۰۰ به ۲۵۰ هزار هکتار؛ یک فرصت بزرگ برای استان
جمال موسویان، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به برنامه هفتم توسعه گفت: با توجه به سهم حدود یک درصدی استان از مساحت کشور، سهم اولیه کهگیلویه و بویراحمد از طرحهای آبخیزداری حدود ۲۰۰ هزار هکتار تعیین شده بود، اما با توجه به اجرای طرحهای جنگلداری نوین و اجتماعی و با تأکید استاندار، این میزان به ۲۵۰ هزار هکتار افزایش یافت.
وی از اعتبار ۱۱ هزار و ۵۵۰ میلیارد ریالی پروژههای آبخیزداری استان از محل اعتبارات محرومیتزدایی خبر داد و گفت: این پروژهها در شهرستانهای بویراحمد، کهگیلویه، دنا و گچساران در حال اجراست و با همکاری بسیج سازندگی سپاه فتح استان، ذخیره آب، تغذیه سفرههای زیرزمینی و در نهایت کمک به تولید و توانمندسازی جوامع محلی را دنبال میکند.
مدیرکل منابع طبیعی استان، حفظ آب و خاک، تقویت پوشش گیاهی، کاهش محرومیت، ایجاد اشتغال و تأمین و ذخیره آب را از دیگر اهداف این طرحها برشمرد و اعلام کرد عملیات اجرایی این پروژههای سهساله در نقاط مختلف استان دنبال میشود.
ورود بسیج سازندگی به میدان اجرا
سرهنگ وحید مثنوی، مسئول بسیج سازندگی سپاه فتح استان نیز با اشاره به ظرفیتهای طبیعی کهگیلویه و بویراحمد، بر همکاری این مجموعه در برنامههای زیستمحیطی و پروژههای محرومیتزدایی آبخیزداری تأکید کرد و از آغاز عملیات اجرایی در حوزههای آبخیز دریلا و دیشموک خبر داد.
وی افزود: ورود بسیج سازندگی به اجرای این پروژهها میتواند ظرفیت اجرایی قابل توجهی برای استان ایجاد کند؛ بهویژه در مناطق روستایی و محروم که آبخیزداری همزمان با حفاظت از منابع طبیعی، زمینه ایجاد اشتغال و تقویت اقتصاد جوامع محلی را فراهم میکند.
از بارش تا ذخیره؛ گامی برای امنیت آبی
تجربه سالهای اخیر نشان داده که صرف افزایش یا کاهش بارش نمیتواند معیار مناسبی برای سنجش امنیت آبی باشد. بارشهای رگباری و کوتاهمدت که فرصت نفوذ به خاک پیدا نمیکنند، بخش قابل توجهی از آب را از دسترس خارج میکنند و در دورههای کمبارشی نیز نبود ذخیره کافی، آثار خشکسالی را تشدید میکند.
آبخیزداری در چنین شرایطی از یک پروژه عمرانی به یک ضرورت سرزمینی تبدیل میشود؛ ضرورتی برای آنکه آب باران پیش از تبدیل شدن به روانآب مخرب، به ذخیرهای برای آینده بدل شود. تحقق هدف ۲۵۰ هزار هکتاری کهگیلویه و بویراحمد اما نیازمند اجرای علمی پروژهها بر اساس اولویتهای واقعی حوزهها، تأمین اعتبار متناسب، نظارت دقیق بر کیفیت عملیات، نگهداری سازهها و مشارکت جوامع محلی است؛ به شرط آنکه این هدف از روی کاغذ به عرصه واقعی زاگرس برسد.
نظرات (0)