همزمان با نزدیک شدن به فصل پاییز، بحث درباره تأثیر پدیده اقلیمی النینو بر بارشهای ایران داغ شده است. بررسیهای تازه نشان میدهد که احتمال افزایش قابل توجه بارش پاییزی در کشور وجود دارد، اما کارشناسان هواشناسی و منابع آب هشدار میدهند که این شرایط را نباید قطعی فرض کرد و آمادگی برای سناریوهای مختلف ضروری است.
النینو چیست و چگونه بر اقلیم اثر میگذارد؟
النینو یکی از مهمترین الگوهای پیوند از دور در علم اقلیمشناسی است. این پدیده با گرم شدن دورهای و غیرعادی سطح آبهای اقیانوس آرام در مناطق استوایی رخ میدهد و میتواند الگوهای دما و بارش را در نقاط دوردست جهان دستخوش تغییر کند. جو زمین ساختاری بههمپیوسته دارد و تغییر عناصر اقلیمی مانند دما و فشار هوا در یک منطقه، شرایط آبوهوایی مناطق دیگر را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
اثرات این پدیده تنها به بارش محدود نمیشود؛ افزایش دمای هوا در دورههای گرم میتواند مصرف انرژی را بالا ببرد، در بخش کشاورزی امنیت غذایی را تحت فشار قرار دهد و احتمال آتشسوزی در مراتع و جنگلها را افزایش دهد.
پیشبینی مدلها برای پاییز ایران
بر اساس خروجی چهار تا پنج مدل معتبر اقلیمی، در ماههای آینده احتمال همزمانی افزایش دما و افزایش بارش وجود دارد. این مدلها برای بازه مهر تا آذر، افزایش ۳۰ تا ۵۰ درصدی بارش را نسبت به شرایط معمول این دوره نشان میدهند. با توجه به اینکه حدود ۲۵ درصد بارش سالانه کشور در فصل پاییز رخ میدهد، چنین افزایشی میتواند در مجموع معادل حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش بارش سالانه باشد.
در کنار این پیشبینی، رئیس مؤسسه تحقیقات آب نیز احتمال افزایش یک تا دو درجهای دمای کشور نسبت به شرایط نرمال را مطرح کرده است؛ موضوعی که نشان میدهد حتی در صورت افزایش بارش، نمیتوان انتظار داشت آثار ناشی از شرایط گرمتر بهطور کامل جبران شود.
چرا این پیشبینی قطعی نیست؟
عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب کشور با تأکید بر اینکه نمیتوان وضعیت بارش را صرفاً بر اساس یک پدیده اقلیمی پیشبینی کرد، یادآور شده است که اقلیم ایران علاوه بر ENSO (النینو و لانینا) تحت تأثیر سامانههایی مانند نوسان اطلس شمالی (NAO)، دوقطبی اقیانوس هند (IOD)، نوسان دههای اقیانوس آرام (PDO)، نوسان مادن-جولیان (MJO)، سامانههای مدیترانهای و شرایط محلی جو قرار دارد.
به گفته وی، هیچیک از این سامانهها به تنهایی تعیینکننده وضعیت بارش کشور نیستند و النینو عاملی است که احتمال وقوع برخی الگوهای بارشی را تغییر میدهد، نه پدیدهای که بهطور قطعی سالی پربارش را برای ایران رقم بزند. تجربه سالهای گذشته نیز نشان میدهد که در برخی رخدادهای النینو کشور با کمبود بارش مواجه بوده و در مقابل، در بعضی سالهای لانینا بارشهای مطلوبی ثبت شده است.
وضعیت ENSO بهطور مستمر توسط مراکز معتبر بینالمللی از جمله سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) و مؤسسه بینالمللی پژوهش اقلیم و جامعه (IRI) پایش میشود و ارزیابیهای داخلی نیز بر پایه آخرین دادههای معتبر انجام میگیرد.
ریسک سیلاب و بارشهای سیلآسا
در صورت تحقق افزایش بارش، بهویژه در مناطق زاگرس و دامنههای جنوبی البرز، احتمال آبگرفتگی، سیلاب، فرسایش خاک و زمینلغزش افزایش مییابد. افزایش بارش میتواند به شکل بارشهای شدید و کوتاهمدت ظاهر شود و به جای افزایش پایدار منابع آب، خطر سیلاب و خسارتهای ناشی از آن را بالا ببرد.
وزارت نیرو نیز با استفاده از سامانههای پایش، پیشبینی و هشدار، شرایط جوی و هیدرولوژیکی کشور را بهصورت مستمر رصد میکند و متناسب با پیشبینیهای موجود، مدیریت مخازن سدها، آمادگی در برابر سیلاب و هماهنگی میان دستگاههای مسئول را بهروزرسانی میکند.
مدیریت منابع آب؛ فراتر از یک پدیده اقلیمی
رخدادهای النینو در بسیاری از موارد با افزایش دمای میانگین جهانی همراه هستند و در مناطقی از جمله خاورمیانه میتوانند احتمال دورههای گرمتر از معمول را افزایش دهند. افزایش دما نیز تبخیر و تعرق و نیاز آبی را بالا میبرد و ممکن است بخشی از آثار مثبت افزایش بارش را خنثی کند.
بر همین اساس، کارشناسان تأکید دارند مدیریت منابع آب کشور نمیتواند تنها بر اساس احتمال وقوع النینو تغییر کند. مدیریت مصرف، ارتقای بهرهوری، حفاظت از منابع آب زیرزمینی، آمادگی در برابر سیلاب، توسعه سامانههای پیشبینی و هشدار و سازگاری با تغییر اقلیم همچنان از محورهای اصلی مدیریت منابع آب خواهد بود.
در نهایت، النینو میتواند احتمال وقوع برخی الگوهای بارشی را در ایران تغییر دهد، اما به تنهایی آینده منابع آب کشور را تعیین نمیکند. آنچه وضعیت منابع آب را رقم میزند، مجموعهای از عوامل اقلیمی در کنار نحوه مدیریت منابع، میزان بهرهوری در مصرف و آمادگی برای مواجهه با سناریوهای مختلف است. ایران در طول تاریخ با شرایط کمآبی سازگار شده و تداوم این سازگاری امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد؛ حفظ منابع آب به عنوان سرمایهای برای نسلهای آینده، تنها وظیفه وزارت نیرو نیست و بخشهای کشاورزی، صنعت و مصارف خانگی نیز باید متناسب با واقعیت اقلیمی کشور الگوی مصرف خود را اصلاح کنند.
نظرات (0)