در حالی که گمانهزنیها درباره پاییزی پربارش به دلیل شکلگیری پدیده النینو قوت گرفته، محمدرضا کاویانپور، رئیس مؤسسه تحقیقات آب، تأکید میکند که این چشمانداز تنها یک احتمال است و نمیتوان آن را پیشبینی قطعی دانست. وی هشدار داد که تصمیمگیری درباره مدیریت منابع آب باید بر پایه هر دو سناریوی ترسالی و خشکسالی انجام شود.
النینو چیست و چرا امسال در کانون توجه است؟
النینو پدیدهای اقلیمی است که بر اساس دمای سطح آب در منطقهای از اقیانوس آرام استوایی تعریف میشود. کاویانپور با توضیح این مطلب میگوید: اگر دمای آب این ناحیه بیش از نیم درجه سانتیگراد از حد معمول بالاتر رود، شرایط النینو شکل میگیرد و هرچه این افزایش دما بیشتر شود، شدت پدیده از ضعیف به متوسط، شدید و حتی «سوپر النینو» ارتقا مییابد.
به گفته وی، امسال افزایش دمای این منطقه مشاهده شده و بسیاری از کارشناسان احتمال میدهند النینو به محدوده شدید یا بسیار شدید برسد. با این حال، این پدیده ابتدا مناطق پیرامون اقیانوس آرام مانند استرالیا را تحت تأثیر قرار میدهد و آثار آن بهتدریج به مناطق دورتری همچون ایران میرسد.
مدلها چه میگویند؟
بررسی چهار تا پنج مدل معتبر اقلیمی نشان میدهد که در ماههای آینده، همزمان با افزایش دما، احتمال افزایش بارش نیز وجود دارد. بر اساس خروجی این مدلها، میزان بارش در بازه زمانی مهر تا آذر میتواند بین ۳۰ تا ۵۰ درصد نسبت به شرایط معمول این دوره افزایش یابد.
رئیس مؤسسه تحقیقات آب با یادآوری اینکه حدود ۲۵ درصد بارش سالانه کشور در فصل پاییز رخ میدهد، میگوید: این افزایش میتواند معادل حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد رشد در بارش سالانه باشد؛ اما باید تأکید کرد که این صرفاً یک احتمال است و نه یک پیشبینی قطعی.
همبستگی تاریخی با بارشهای زاگرس
دادههای تاریخی نشان میدهد که در بسیاری از دورههای وقوع النینو، بارش کشور افزایش یافته است. این افزایش بارش عمدتاً در مناطق غربی ایران از جمله خوزستان، کرمانشاه، کردستان، چهارمحال و بختیاری و بهطور کلی ناحیه زاگرس مشاهده شده است؛ بنابراین از منظر تاریخی، همبستگی مشخصی میان النینو و بارشهای این مناطق وجود دارد.
با این حال، کاویانپور به نکته مهمی اشاره میکند: بررسی رخدادهای النینو از سال ۱۳۶۰ تاکنون، از جمله سالهای ۱۳۸۸، ۱۴۰۲ و رویدادهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ میلادی، نشان میدهد هرگاه وقوع النینو با دمای بالاتر از نرمال در ایران همراه بوده، معمولاً کاهش بارش تجربه شده است.
درس تلخ سال ۱۴۰۲
نمونه بارز این وضعیت، سال ۱۴۰۲ است؛ سالی که پیشبینیهایی درباره بارشهای سنگین پاییزی مطرح شد، اما دمای کشور بالاتر از میانگین بلندمدت بود و در نهایت بارشها کمتر از حد نرمال ثبت شد. پیشبینیهای امسال نیز نشان میدهد دمای کشور احتمالاً یک تا دو درجه بالاتر از نرمال خواهد بود؛ بنابراین اینکه النینو الزاماً به بارشهای سنگین پاییزی منجر شود، همچنان با علامت سؤال همراه است.
توصیه به وزارت نیرو: آمادگی برای هر دو سناریو
رئیس مؤسسه تحقیقات آب اعلام کرد که توصیه این مؤسسه به وزارت نیرو، در نظر گرفتن هر دو سناریو بوده است؛ یعنی هم آمادگی برای وقوع سیلابهای شدید و هم آمادگی برای تداوم خشکسالی. به همین دلیل، سناریوی مدیریت بحران باید هر دو وضعیت ترسالی و خشکسالی را پوشش دهد.
وی افزود: مطالعات باید تا پایان شهریور تکمیل شود تا پیش از آغاز فصل پاییز، هشدارهای دقیقتری درباره آمادگی برای سیلاب یا خشکسالی ارائه شود. در شرایط فعلی نه میتوان با قطعیت از یک سال پربارش سخن گفت و نه میتوان با اطمینان پیشبینی کرد که مانند سال ۱۴۰۲ با سالی کمبارش روبهرو خواهیم بود.
افزایش آگاهی عمومی؛ راهکار مقابله با تغییر اقلیم
کاویانپور در پایان با قدردانی از توجه رسانهها به این موضوع، یکی از مهمترین راهکارهای مقابله با آثار تغییر اقلیم را افزایش آگاهی عمومی دانست و گفت: هرچه آگاهی مردم بیشتر باشد، مشارکت آنها در مدیریت مصرف و سازگاری با شرایط اقلیمی نیز افزایش مییابد. کشور ما ذاتاً خشک است و همواره با عدم قطعیتهای اقلیمی روبهرو بوده؛ بنابراین باید از ایجاد خوشبینیهای بیپشتوانه درباره سالهای پربارش پرهیز کنیم.
وی با اشاره به اینکه تمدن ایران بر پایه سازگاری با کمآبی شکل گرفته، تصریح کرد: منابع آب را باید سرمایه نسلهای آینده بدانیم و در همه بخشها اعم از کشاورزی، صنعت و مصارف خانگی از آن بهدرستی صیانت کنیم. وظیفه وزارت نیرو حفظ پایداری منابع آب است، اما سایر دستگاهها نیز باید خود را با شرایط کمآبی سازگار کنند؛ در غیر این صورت، تأمین پایدار آب با دشواریهای بیشتری روبهرو خواهد شد.
نظرات (0)