در حالی که بخش بزرگی از جامعه زیر فشار تورم، اجاره‌نشینی، هزینه‌های درمان، آموزش، خوراک و حمل‌ونقل روزگار می‌گذراند، در هفته‌های اخیر موجی از اعتراض‌ها نسبت به افزایش غیرمنتظره مبلغ قبوض آب در نقاط مختلف کشور شکل گرفته است. بررسی روایت‌های مردمی نشان می‌دهد شماری از مشترکان بدون آنکه تغییر محسوسی در الگوی مصرف خود داشته باشند، با صورتحساب‌هایی مواجه شده‌اند که چند برابر دوره‌های قبل است؛ در برخی موارد حتی ارقامی در حد میلیون تومان در قبض‌ها دیده می‌شود.

نکته تأمل‌برانگیز این است که این جهش در شرایطی رخ داده که توضیح رسمی چندانی درباره منطق افزایش ارائه نشده است. پرسش اصلی شهروندان از شرکت آب و فاضلاب و در سطح بالاتر، وزارت نیرو، این است که بر اساس چه محاسبه‌ای چنین فشاری به قبض خانوارها منتقل شده است؛ آیا مردم باید هم هزینه سوءمدیریت منابع آبی و فرسودگی شبکه را بپردازند و هم قربانی سیاست‌های تعرفه‌ای مبهم شوند؟

پرسش بی‌پاسخ مشترکان؛ اعتراضی که به بن‌بست می‌رسد

وقتی خانواده‌ای می‌گوید مصرفش مانند ماه‌های گذشته بوده اما مبلغ قبض ناگهان چند برابر شده، ارجاع صرف به جداول تعرفه‌ای نمی‌تواند قانع‌کننده باشد. با این حال، شهروندانی که برای پیگیری به شرکت آب و فاضلاب شهر خود مراجعه کرده‌اند، به گفته خودشان نه توضیح روشنی دریافت می‌کنند و نه پاسخ قانع‌کننده‌ای. مسیر اعتراض در بسیاری از موارد به راهرویی بی‌انتها می‌ماند؛ از ارجاع به واحدهای مختلف تا پاسخ‌های کلی، تکراری و گاه عجیب که نه ابهام قبض را برطرف می‌کند و نه فشار روانی و مالی واردشده به خانوار را کاهش می‌دهد.

«کولر آبی دارید»؛ بهانه‌ای که کارشناسی نیست

یکی از شهروندان در گفت‌وگو با تابناک می‌گوید وقتی نسبت به قبض میلیونی آب اعتراض کرده، در پاسخ به او گفته‌اند: «تابستان است و کولر آبی دارید؛ طبیعی است قبض آب بالا بیاید.» اما پرسش ساده مردم همین‌جاست: مگر یک کولر آبی، آن‌هم در خانه‌ای معمولی و با روشن بودن محدود در بخشی از روز، چه میزان آب مصرف می‌کند که بتواند قبض خانوار را به رقم میلیونی برساند؟ آیا روشن بودن حداکثر ده ساعت کولر آبی در شبانه‌روز می‌تواند چنین جهشی را توجیه کند، یا پای نحوه محاسبه، قرائت کنتور، تعرفه‌گذاری پلکانی، خطای سیستمی یا بی‌دقتی در رسیدگی به اعتراض‌ها در میان است؟

کارشناسان معتقدند پاسخ «کولر آبی داشته‌اید» نه توضیح کارشناسی است و نه نشانه احترام به مردمی که همین امروز هم زیر فشار هزینه‌های زندگی خم شده‌اند. چنین برخوردی فقط به گسترش نارضایتی و کاهش اعتماد عمومی نسبت به محاسبات خدماتی دامن می‌زند.

شفافیت؛ تنها راه بازسازی اعتماد

شرکت آب و فاضلاب نباید اعتراض مردم را با پاسخ‌های کلی و غیرقابل راستی‌آزمایی رفع‌ورجوع کند. شهروندی که با قبض سنگین مواجه شده، حق دارد بداند عدد نهایی چگونه محاسبه شده، مصرف دوره قبل و فعلی چه تفاوتی داشته، کنتور چه زمانی و چگونه قرائت شده، سهم آب‌بها، فاضلاب، عوارض و سایر ردیف‌ها دقیقاً چقدر بوده و مبنای اعمال تعرفه‌های سنگین چیست.

اگر واقعاً مصرف افزایش یافته، شرکت باید آن را با عدد، نمودار مصرف و گزارش دقیق به مشترک نشان دهد؛ و اگر خطایی رخ داده، باید سازوکار اصلاح قبض سریع، محترمانه و بدون سرگردانی مردم فعال شود. در غیر این صورت، هر قبض غیرمنتظره‌ای نه فقط یک ابهام حسابداری، بلکه شکافی تازه در اعتماد عمومی به نظام خدماتی کشور خواهد بود.