بحران آب در ایران سالهاست که از مرز یک مسئله صرفاً زیستمحیطی عبور کرده و به یکی از جدیترین چالشهای اقتصادی کشور بدل شده است. در چنین شرایطی، هر ایدهای که بتواند بهرهوری مصرف را افزایش دهد، میتواند به راهگشای مدیریت منابع آبی تبدیل شود. در همین مسیر، طرح «گواهی صرفهجویی آب» به عنوان یک ابزار اقتصادی تازه، با هدف ایجاد انگیزه مالی برای کاهش مصرف، در دستور کار وزارت نیرو و بازار سرمایه قرار گرفته و حالا به مرحله اجرایی نزدیک شده است.
آخرین وضعیت طرح گواهی صرفهجویی آب
به گفته مدیرعامل بورس انرژی ایران، اقدامات اجرایی لازم برای راهاندازی این ابزار در پاییز و زمستان سال گذشته تکمیل شده و تنها ابلاغ دستورالعمل معاملات از سوی وزیر نیرو باقی مانده است. با این ابلاغ، امکان معامله گواهی صرفهجویی آب در بورس انرژی فراهم میشود و صرفهجویان میتوانند میزان صرفهجویی محققشده خود را به عنوان یک دارایی قابل فروش عرضه کنند.
منطق پشت این طرح ساده اما اثرگذار است: هرگاه مصرفکنندگان آب یا پیمانکاران فعال در حوزه انتقال آب اطمینان پیدا کنند که صرفهجویی انجامشده برای آنها منافع اقتصادی به همراه دارد و امکان فروش آن در بورس انرژی وجود دارد، انگیزه بیشتری برای اجرای طرحهای بهینهسازی مصرف پیدا خواهند کرد. به این ترتیب، صرفهجویی از یک اقدام داوطلبانه به یک فعالیت اقتصادی تبدیل میشود.
سازوکار بازار بهرهوری آب چگونه است؟
سخنگوی صنعت آب کشور از این طرح با عنوان «استقرار بازار بهرهوری آب» یاد میکند و میگوید این طرح در ادامه برنامههای وزارت نیرو برای ساماندهی فضای کسبوکار آب و ارتقای بهرهوری دنبال میشود. پیش از این نیز اطلاعرسانیهای عمومی درباره این بازار انجام شده و سازوکار آن برای بررسیهای کارشناسی در اختیار مردم و رسانهها قرار گرفته است.
فرآیند کار به این شکل طراحی شده است که سرمایهگذار یا مجری طرح، پروژهای برای کاهش مصرف آب در منازل، واحدهای تولیدی یا سایر بخشها اجرا میکند. پس از اجرای پروژه، میزان آب صرفهجوییشده بر اساس یک سازوکار مشخص اندازهگیری و تأیید میشود. سپس این میزان صرفهجویی تأییدشده در قالب گواهی صرفهجویی آب ثبت و صادر میشود و گواهی صادرشده قابلیت عرضه و خرید و فروش در بورس انرژی را پیدا میکند.
به این ترتیب، فرد یا واحدی که با اجرای یک پروژه مصرف آب را کاهش داده است، علاوه بر کاهش هزینههای جاری خود، میتواند از محل فروش گواهی صرفهجویی نیز درآمد کسب کند. این سازوکار تلاش میکند میان «کاهش مصرف آب» و «منفعت اقتصادی» ارتباطی مستقیم برقرار کند تا سرمایهگذاری در طرحهای بهرهوری آب از توجیه اقتصادی بیشتری برخوردار شود.
زمانبندی اجرای بازار بهرهوری آب
به گفته سخنگوی صنعت آب، قانونگذار در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ احکام مربوط به این طرح را پیشبینی کرده است و در حال حاضر آییننامههای اجرایی آن در دولت در حال تنظیم است. انتظار میرود این مسیر طی حدود یک ماه آینده پیش برود و تا نیمه سال نهایی شود تا بازار بهرهوری آب در نیمه دوم سال ۱۴۰۵ فعال شود.
چالشهای پیش روی موفقیت بازار
کارشناسان بر این باورند که مهمترین مزیت گواهی صرفهجویی آب، تبدیل صرفهجویی به یک ارزش اقتصادی قابل معامله است؛ موضوعی که میتواند مانع هزینه اولیه یا نبود بازگشت سرمایه کافی را از سر راه بسیاری از پروژههای کاهش مصرف بردارد. با این حال، موفقیت این بازار به امکانی فراتر از خرید و فروش ساده گواهی وابسته است:
- شفافیت در اندازهگیری: تعیین دقیق میزان صرفهجویی واقعی هر پروژه، مهمترین شرط حفظ اعتماد فعالان اقتصادی به این بازار است؛ به همین دلیل نظام اندازهگیری، گزارشدهی و راستیآزمایی باید از شفافترین بخشهای بازار بهرهوری آب باشد.
- تعیین خط مبنای مصرف: مشخص شدن دقیق خط مبنای مصرف برای هر بخش، شرط لازم برای محاسبه صرفهجویی واقعی پروژههاست.
- نقدشوندگی گواهیها: صرفهجو باید مطمئن باشد که پس از دریافت گواهی میتواند آن را در بازار با شرایط مناسب به فروش برساند؛ در غیر این صورت، انگیزه اقتصادی برای اجرای طرحهای جدید کاهش مییابد.
نگاه تازه به مصرف آب
راهاندازی گواهی صرفهجویی آب را میتوان تلاشی برای پیوند دادن سیاستهای مدیریت مصرف با سازوکارهای اقتصادی و بازار سرمایه دانست. در این مدل، فرد یا بنگاهی که آب کمتری مصرف میکند، تنها از کاهش هزینههای خود منتفع نمیشود، بلکه میتواند صرفهجویی ایجادشده را نیز به یک ارزش اقتصادی تبدیل کند.
این رویکرد میتواند نگاه به مصرف آب را تغییر دهد؛ به گونهای که صرفهجویی نه تنها یک مسئولیت اجتماعی و زیستمحیطی، بلکه یک فرصت اقتصادی برای خانوارها، صنایع و سرمایهگذاران باشد. حال باید منتظر ماند و دید این گواهی چه زمانی عملیاتی میشود و بازار بهرهوری آب چه نقشی در آینده مدیریت منابع آبی کشور ایفا خواهد کرد.
نظرات (0)