اعتماد، مهمترین سرمایه هر جامعه رسانهای است؛ سرمایهای که نه با بخشنامه ایجاد میشود و نه با شعار تداوم مییابد. این اعتماد زمانی شکل میگیرد که متولیان حوزه رسانه در تمامی تصمیمها و سیاستگذاریهای خود، اصول عدالت، شفافیت، پاسخگویی و بیطرفی را بهصورت عملی رعایت کنند. هرگاه این اصول تضعیف شود، نخستین پیامد آن کاهش سرمایه اجتماعی، افزایش بیاعتمادی و افت انگیزه در میان فعالان رسانهای خواهد بود.
مطالبه اصلی اصحاب رسانه؛ اجرای عدالت و برخورد برابر
جامعه رسانهای استان زنجان طی سالهای گذشته بارها بر ضرورت ایجاد سازوکاری شفاف برای ساماندهی خبرنگاران و نحوه حمایت از رسانهها تأکید کرده است. مطالبه اصلی اصحاب رسانه نیز مطالبهای پیچیده یا خارج از چارچوبهای قانونی نیست؛ اجرای عدالت، برخورد برابر با همه رسانهها، حمایت مبتنی بر عملکرد حرفهای و پرهیز از هرگونه نگاه سلیقهای در تصمیمگیریها.
ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان بهعنوان متولی رسمی حوزه رسانه، نقشی تعیینکننده در حفظ انسجام، اعتماد و عدالت میان اصحاب رسانه بر عهده دارد. از همین رو انتظار میرود تمامی فرآیندهای مرتبط با شناسایی خبرنگاران فعال، توزیع فرصتهای آموزشی، حمایتهای حرفهای، معرفی نمایندگان رسانهها و بهرهمندی از امکانات، بر پایه شاخصهای روشن، قابل سنجش و یکسان برای همه فعالان رسانهای انجام شود.
آنچه طی سالهای اخیر از سوی بخشی از خبرنگاران و مدیران رسانهای مطرح شده، بیش از آنکه به کمبود امکانات یا محدودیت منابع مربوط باشد، ناظر بر ضرورت شفافسازی معیارهای تصمیمگیری است. برخی فعالان رسانهای معتقدند در مواردی، نحوه بهرهمندی از برخی فرصتها و حمایتها با میزان فعالیت حرفهای و استمرار حضور رسانهای تناسب نداشته است. فارغ از صحت یا نادرستی این برداشتها، صرف شکلگیری چنین ذهنیتی در میان بخشی از جامعه رسانهای، زنگ هشداری برای متولیان این حوزه محسوب میشود؛ زیرا اعتماد، بیش از هر چیز، بر پایه ادراک عمومی از عدالت شکل میگیرد.
خبرنگار حرفهای چگونه ارزیابی میشود؟
خبرنگار حرفهای کسی است که در تمام طول سال، بدون توجه به مناسبتها، در جلسات رسمی، رویدادهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، بحرانها، حوادث و مطالبات مردمی حضور مؤثر دارد و با تولید مستمر محتوای خبری، نقش خود را در آگاهیبخشی عمومی ایفا میکند. طبیعی است که ارزیابی چنین فعالیتی باید بر اساس شاخصهای حرفهای مانند میزان تولید خبر، کیفیت آثار، استمرار فعالیت، رعایت اصول حرفهای و میزان اثرگذاری رسانهای صورت گیرد.
پرسش مهمی که همچنان از سوی بسیاری از فعالان رسانهای مطرح میشود، این است که معیار تشخیص «خبرنگار فعال» دقیقاً چیست؟ آیا شاخصهای مشخص و از پیش اعلامشدهای برای این موضوع وجود دارد؟ سهم کیفیت تولید محتوا، استمرار فعالیت، حضور میدانی، سابقه حرفهای و میزان اثرگذاری رسانهای در این ارزیابی چقدر است؟ و مهمتر از همه، آیا این شاخصها برای همه رسانهها بهصورت یکسان اعمال میشود؟ پاسخ روشن، مستند و شفاف به این پرسشها میتواند بخش قابل توجهی از ابهامات موجود را برطرف کند. در مقابل، نبود معیارهای اعلامشده و قابل ارزیابی، زمینه شکلگیری شائبه تبعیض و نابرابری را افزایش میدهد؛ شائبهای که در نهایت بیش از هر چیز به اعتبار نهاد متولی رسانه آسیب خواهد رساند.
نقد سازنده و بازسازی سرمایه اجتماعی
بدیهی است نقد عملکرد دستگاههای اجرایی، بهویژه در حوزه فرهنگ و رسانه، به معنای نادیده گرفتن اقدامات و خدمات انجامشده نیست. هیچ مجموعه مدیریتی از نقد سازنده بینیاز نیست و اتفاقاً پذیرش نقد، گفتوگوی مستمر با ذینفعان و اصلاح رویههای قابل بازنگری، از مهمترین نشانههای پویایی و بلوغ مدیریتی به شمار میرود.
امروز جامعه رسانهای زنجان بیش از هر زمان دیگری به بازسازی اعتماد نیاز دارد؛ اعتمادی که تنها با شفافیت، پاسخگویی و اجرای عدالت احیا خواهد شد. تدوین و انتشار شاخصهای ارزیابی خبرنگاران فعال، اطلاعرسانی شفاف درباره نحوه تخصیص حمایتها و فرصتهای حرفهای، فراهم کردن امکان نظارت و رسیدگی به اعتراضها و همچنین برخورد یکسان با همه رسانهها، میتواند گام مؤثری در تقویت سرمایه اجتماعی حوزه رسانه باشد.
رسانه زمانی میتواند مطالبهگر عدالت، شفافیت و پاسخگویی در جامعه باشد که خود نیز این اصول را در ساختارهای مدیریتی مرتبط با فعالیتش تجربه کند. اگر خبرنگاران احساس کنند معیار اصلی ارزیابی، عملکرد حرفهای، تخصص، تعهد و فعالیت مستمر آنان است، اعتماد تقویت خواهد شد و انگیزه برای ایفای رسالت خطیر اطلاعرسانی افزایش مییابد. اما اگر این تصور شکل بگیرد که روابط بر ضوابط غلبه دارد، سرمایه اجتماعی رسانه بهتدریج فرسوده خواهد شد؛ موضوعی که در نهایت نه به سود اصحاب رسانه است و نه به نفع نظام اطلاعرسانی استان.
در همین حال، ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی زنجان در دولتهای مختلف، در تعامل با رسانهها همواره با این انتقاد مواجه بوده است که در عمل، رسانهها را به «خودی» و «غیرخودی» تقسیم میکند؛ رویکردی که اگرچه در دورههای مختلف با شدت و ضعف همراه بوده، اما از نگاه بسیاری از فعالان رسانهای، همواره بخشی از سیاستهای این مجموعه محسوب شده است. در چنین شرایطی، این پرسش مطرح میشود که آیا از مدیری که بخش قابلتوجهی از عملکرد خود را صرف تخریب، تضعیف یا زیر سؤال بردن فعالیت رسانههای دولتی، حاکمیتی و همچنین رسانههای مستقل و دلسوز کرده است، میتوان انتظار داشت عدالت رسانهای را بهصورت واقعی محقق کرده و در تعامل با همه رسانهها، رویکردی منصفانه، برابر و بهدور از تبعیض در پیش گیرد؟
بیتردید، ایجاد فضای دوقطبی، دامن زدن به اختلافات، سنگاندازی در مسیر فعالیت رسانهها و حاشیهسازی برای فعالان این حوزه، نهتنها کمکی به توسعه و پویایی فضای رسانهای استان نمیکند، بلکه به تضعیف همدلی، کاهش اعتماد متقابل و فاصله گرفتن از رسالت اصلی رسانهها نیز میانجامد. آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد، پرهیز از نگاههای سلیقهای، پایبندی به اصل عدالت در تعامل با تمامی رسانهها و فراهم کردن بستری برابر برای فعالیت حرفهای، مسئولانه و آزادانه اصحاب رسانه است؛ رویکردی که میتواند به تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش اعتماد عمومی و ارتقای جایگاه رسانه در استان منجر شود.
نظرات (0)