خبرگزاری فرانس ۲۴ در گزارشی از امضای «توافقنامه دفاع مشترک مکه» میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان خبر داد؛ پیمانی که به گفته مقامهای سه کشور برای تقویت امنیت جمعی و بازدارندگی منطقهای طراحی شده است. این توافق در حالی اعلام شد که تنشهای نظامی در خلیج فارس و دریای سرخ به بالاترین سطح خود رسیده و مسیرهای حیاتی کشتیرانی منطقه را با اختلال جدی روبهرو کرده است.
مفاد توافق؛ حمله به یکی یعنی حمله به همه
بر اساس بیانیه مشترکی که خبرگزاری رسمی عربستان و وزارت امور خارجه پاکستان منتشر کردهاند، سه کشور متعهد شدهاند امنیت جمعی را بیش از پیش تقویت کرده و در مسیر تحقق صلح، ثبات و امنیت در منطقه و فراتر از آن گام بردارند. وزارت امور خارجه پاکستان تأکید کرده است که بر اساس این پیمان، هرگونه حمله به یکی از اعضا بهمنزله حمله به تمامی اعضا تلقی خواهد شد و هدف اصلی آن «تقویت بازدارندگی جمعی» است.
هرچند امضاکنندگان تلاش کردهاند چهرهای عمومی و غیرتهاجمی از این توافق ارائه دهند، اما این پیمان بهوضوح در بستر رقابتهای امنیتی منطقهای و جنگ جاری میان ایالات متحده و ایران تفسیر میشود؛ جنگی که به گفته فرانس ۲۴، کشورهای همسایه را نیز درگیر کرده و کشتیرانی در تنگه هرمز و دریای سرخ را مختل ساخته است.
واکنش رسمی سه کشور
اداره ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه با انتشار پیامی در شبکه ایکس اعلام کرد که این توافق «متعرض به هیچ کشور خاصی نیست». از سوی دیگر، ریاض نیز در واکنش به برخی تفسیرها تأکید کرد که این پیمان بهمعنای ایجاد یک محور نظامی یا بلوک فرقهای نیست. رائد کریملی، معاون وزیر دیپلماسی عمومی عربستان، در ایکس نوشت: «این توافق به هیچگونه جاهطلبی هستهای یا مسابقه تسلیحاتی مرتبط نیست و بر ایجاد قابلیتهای پایدار متمرکز است. این توافق تهدیدی برای امنیت هیچ کشوری در منطقه محسوب نمیشود.»
تحلیل کارشناسان؛ سیگنالی آشکار به تهران
کارشناسان مسائل منطقه، اما تفسیر متفاوتی از این همراستایی ارائه میدهند. عمر کریم، کارشناس سیاست خارجی عربستان در دانشگاه بیرمنگام، میگوید این پیمان «بهوضوح متوجه ایران است» و برای پاسخ به رویکرد استراتژیک جدید تهران که به سمت تسلط بر منطقه وسیعتر خلیج فارس گرایش دارد، طراحی شده است. او با اشاره به مرز مشترک ترکیه و پاکستان با ایران افزود که این دو کشور میتوانند «نوع دیگری از اهرم فشار» را بر تهران اعمال کنند.
آندریاس کریگ از کالج کینگ لندن نیز این توافق را نشانهای از تمایل آشکار ریاض برای متنوعسازی اتحادهای خود فراتر از ایالات متحده میداند. به گفته او، سه کشور به دنبال جایگزینی آمریکا نیستند، بلکه «در حال ایجاد ظرفیتی برای محافظت از منافع خود در شرایطی هستند که واشنگتن نمیتواند یا تمایلی به انجام این کار ندارد». کریگ خاطرنشان کرد که ریاض پس از شوک ناشی از جنگ با ایران، «لایههای متعددی از امنیت را بهجای یک چتر واحد آمریکایی» میخواهد و این پیمان از جاهطلبیهای عربستان برای تبدیل شدن به سازماندهنده امنیت منطقهای حمایت میکند. در مقابل، ترکیه و پاکستان نیز از این طریق نفوذ سیاسی و دسترسی به سرمایهگذاریهای بالقوه عربستان را به دست میآورند.
بستر منطقهای؛ فروپاشی آتشبس یمن و فشار بر انرژی
این توافق در شرایطی امضا شده که آتشبس میان ریاض و شورشیان حوثی در یمن از بین رفته و حوثیها حملاتی را در خاک عربستان آغاز کرده و حتی اعلام محاصره دریایی علیه ریاض کردهاند. آنها با تهدید کشتیرانی در دریای سرخ و حمله به نفتکشهای سعودی، بر فشار بر صادرکنندگان انرژی خلیج فارس که پیش از این نیز به دلیل محدودیتهای تنگه هرمز تحت فشار بودهاند، افزودهاند.
یک منبع نظامی روز پنجشنبه اعلام کرد که حوثیها در حملات موشکی و پهپادی خود، دستکم ۵۸ سرباز دولت یمن را کشتهاند که این آمار، یکی از مرگبارترین روزهای این درگیری در سالهای اخیر به شمار میرود. عربستان از سال ۲۰۱۵ رهبری ائتلافی نظامی را بر عهده دارد که از دولت یمن به رسمیت شناختهشده بینالمللی در برابر حوثیها حمایت میکند؛ ائتلافی که آتشبس آن چهار سال پیش تا حد زیادی برقرار بود، اما در هفتههای اخیر دوباره به درگیریهای گسترده بازگشته است.
جزئیات دیدارها
بر اساس اعلام ریاستجمهوری ترکیه، رجب طیب اردوغان روز جمعه در مکه با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، دیدار کرد. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، و عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، نیز برای امضای این توافق به پادشاهی سعودی سفر کردند. پیش از این نیز عربستان و پاکستان در سال ۲۰۲۵ یک پیمان دفاعی متقابل اعلام کرده بودند؛ اقدامی که بهدلیل آنکه پاکستان تنها کشور دارای سلاح هستهای در جهان اسلام است، توجه گستردهای را برانگیخته بود. حالا با پیوستن ترکیه به این معادله، به نظر میرسد فصل تازهای در نظم امنیتی خاورمیانه آغاز شده است.
نظرات (0)