سید عباس موسوی، معاون مراسم و تشریفات دفتر ریاست‌جمهوری، با اشاره به شرایط تهدیدآمیز منطقه‌ای اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران در صورت احساس خطر جدی، از ظرفیت‌های حقوقی بین‌المللی برای دفاع از خود بهره خواهد گرفت.

موسوی در گفت‌وگویی که پایگاه خبری تابناک آن را منتشر کرده، گفت: «اگر احساس تهدید کردیم و اگر احساس کردیم که دشمن قصد حمله قریب‌الوقوع را دارد، حتما باید از حقوق منشور ملل متحد به عنوان عمل پیش‌دستانه و یا دفاع پیشگیرانه استفاده کنیم.»

مبنای حقوقی دفاع پیشگیرانه

این سخنان به ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد اشاره دارد که حق دفاع مشروع و فردی یا جمعی را برای کشورهای عضو در برابر حمله مسلحانه به رسمیت می‌شناسد. بر اساس تفسیرهای رایج، «دفاع پیشگیرانه» یا «اقدام پیش‌دستانه» به حالتی گفته می‌شود که کشوری با مشاهده نشانه‌های روشن از حمله قریب‌الوقوع، پیش از وقوع ضربه دشمن دست به اقدام نظامی محدود می‌زند.

به گفته کارشناسان مسائل حقوقی، استناد به منشور ملل متحد در چنین شرایطی نیازمند وجود قرائن و شواهدی است که نشان دهد تهدید، قریب‌الوقوع و واقعی است و گزینه‌های دیپلماتیک دیگر کارایی ندارند. مقام‌های ایرانی در ماه‌های اخیر بارها بر آمادگی کامل نیروهای مسلح کشور برای پاسخ قاطع به هرگونه تجاوز تأکید کرده‌اند.

جایگاه این اظهارات در فضای رسانه‌ای

موضوع اقدام پیش‌دستانه در هفته‌های اخیر به یکی از محورهای گفت‌وگو در رسانه‌ها و میان تحلیلگران امنیتی تبدیل شده است؛ موضوعی که با تحولات مربوط به تهدیدهای آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران پیوند خورده است. هم‌زمان، اخبار و گزارش‌هایی درباره شیوه‌های احتمالی مقابله با هرگونه حمله و نیز آمادگی ایران برای درگیری تمام‌عیار و طولانی‌مدت در فضای رسانه‌ای کشور منتشر شده است.

اظهارات موسوی در حالی بازتاب یافته که برخی مقام‌ها و تحلیلگران نیز درباره پیامدهای راهبردی هرگونه ماجراجویی نظامی دشمن هشدار داده و بر بازدارندگی فعال نیروهای مسلح ایران تأکید کرده‌اند. به نظر می‌رسد هدف از طرح دوباره این موضوع، روشن‌سازی موضع حقوقی و راهبردی ایران در برابر هرگونه سناریوی تهاجمی است تا هیچ ابهامی درباره واکنش کشور باقی نماند.