در میان انبوه کتابهایی که درباره واقعه عاشورا و شخصیتهای کربلا نوشته شده، آثاری که از نگاه نویسندگانی بیرون از جهان اسلام به این حماسه پرداختهاند، همواره جایگاهی ویژه داشتهاند. کتاب «زینب؛ فریاد فرمند» نوشته آنتون بارا، پژوهشگر مسیحی اهل سوریه، از همین دست آثار است؛ کتابی که پس از ۲۵ سال مطالعه مستمر درباره زندگی حضرت زینب(س) نگاشته شده و اکنون با ترجمه غلامحسین انصاری در اختیار مخاطبان فارسیزبان قرار گرفته است.
نگاهی متفاوت به زندگی بانوی کربلا
وجه تمایز این اثر تنها مسیحی بودن نویسنده نیست؛ بارا کوشیده است با رویکردی انسانی، تاریخی و پژوهشی، تصویری جامع از بانویی ارائه دهد که پس از واقعه عاشورا، پیام کربلا را زنده نگه داشت و در تداوم نهضت امام حسین(ع) نقش تعیینکنندهای ایفا کرد.
بخش قابل توجهی از آثار عاشورایی، روایت زندگی حضرت زینب(س) را از روزهای محرم سال ۶۱ هجری آغاز میکنند؛ اما بارا مسیر دیگری را برگزیده است. او بر این باور است که برای شناخت این شخصیت بزرگ نباید تنها به چند روز در کربلا اکتفا کرد، بلکه باید تمام مراحل زندگی او را از دوران کودکی در خانه امیرالمؤمنین(ع) و حضرت فاطمه(س)، سالهای همراهی با امام حسن(ع) و امام حسین(ع)، حضور در کربلا، روزهای اسارت و سالهای پایانی عمر بررسی کرد.
به همین دلیل کتاب پیش از ورود به واقعه عاشورا، بسترهای شکلگیری شخصیت حضرت زینب(س) را واکاوی میکند و نشان میدهد چگونه تربیت در خانه وحی، از او بانویی ساخت که در سختترین لحظات تاریخ اسلام استوار باقی ماند.
پیام عاشورا؛ از صحرای کربلا تا خطبههای کوفه و شام
یکی از محورهای اصلی کتاب، نقش حضرت زینب(س) در حفظ و انتقال پیام عاشوراست. اگرچه امام حسین(ع) با شهادت خود مسیر تاریخ را دگرگون کرد، اما این حضرت زینب(س) بود که اجازه نداد پیام این قیام در صحرای کربلا دفن شود. بارا در فصلهای گوناگون کتاب نشان میدهد که خطبههای بانوی کربلا در کوفه و شام، ادامه همان نهضتی بود که در ظهر عاشورا آغاز شد.
از نگاه این پژوهشگر، اگر آن خطبهها و روشنگریها نبود، شاید عاشورا تنها یک حادثه تاریخی باقی میماند و هرگز به نهضتی ماندگار تبدیل نمیشد.
پشتوانه پژوهشی و نگاه تطبیقی نویسنده
یکی از نقاط قوت کتاب، پشتوانه پژوهشی آن است. آنتون بارا بیش از دو دهه از زندگی خود را صرف مطالعه منابع تاریخی، اسلامی و مسیحی کرده تا تصویری دقیق و مستند از حضرت زینب(س) ارائه دهد. این تحقیق طولانی باعث شده اثر حاضر صرفاً مجموعهای از نقلقولهای تاریخی نباشد، بلکه تحلیلی از شخصیت، رفتار، ایمان و جایگاه اجتماعی این بانوی بزرگ نیز در آن ارائه شود؛ نویسنده روایتهای مختلف را در کنار هم قرار داده و با نگاهی تحلیلی، تصویری منسجم از زندگی او ترسیم کرده است.
شاید جذابترین بخش کتاب، زاویه نگاه نویسنده باشد. بارا پیشتر کتاب مشهور «حسین در اندیشه مسیحیت» را نیز نوشته بود و اکنون در «زینب؛ فریاد فرمند» با نگاهی احترامآمیز، حضرت زینب(س) را با حضرت مریم(س) مقایسه میکند و شباهتهای این دو بانوی بزرگ را از منظر ایمان، صبر، رنج و رسالت انسانی بررسی میکند. این مقایسه بدون فاصله گرفتن از منابع تاریخی، افق تازهای پیش روی خواننده میگشاید و نشان میدهد شخصیت حضرت زینب(س) فراتر از مرزهای مذهبی، الهامبخش آزادگان جهان است.
شش فصل از کودکی تا اسارت و شام
کتاب در شش فصل تنظیم شده و هر فصل بخشی از زندگی حضرت زینب(س) را روایت میکند. فصلهای آغازین به دوران کودکی، تربیت در خانه وحی، عبادت، اخلاق و مصیبتهایی میپردازند که آن حضرت پیش از عاشورا تجربه کرد؛ از رحلت پیامبر(ص) و شهادت حضرت زهرا(س) گرفته تا شهادت امیرالمؤمنین(ع) و امام حسن(ع). از فصل سوم به بعد، نویسنده وارد روایت عاشورا میشود؛ حضوری که با اسارت، خطبههای کوفه و شام، صبر، استقامت و دفاع از ولایت ادامه پیدا میکند. فصل پایانی نیز به مقایسه تطبیقی حضرت زینب(س) و حضرت مریم(س) از منظر ایمان، ایثار و جایگاه معنوی اختصاص دارد.
بارا بارها به ویژگیهای شخصیتی حضرت زینب(س) اشاره میکند؛ ویژگیهایی که تنها به صبر محدود نمیشود. او از قدرت سخنوری، فصاحت، دانش، بینش سیاسی، عبادت، تقوا و مدیریت بحران بانوی کربلا سخن میگوید و معتقد است این تواناییها نتیجه سالها تربیت در کنار پیامبر اسلام(ص)، حضرت فاطمه(س) و امیرالمؤمنین(ع) بوده است. به باور نویسنده، حضرت زینب(س) تنها یک بانوی داغدار نبود، بلکه شخصیتی اندیشمند، آگاه و تأثیرگذار بود که در حساسترین مقطع تاریخ اسلام، مسئولیت هدایت افکار عمومی را بر عهده گرفت.
بازخوانی عاشورا از زاویهای تازه
«زینب؛ فریاد فرمند» صرفاً یک زندگینامه نیست؛ بلکه خواننده را به بازخوانی عاشورا از زاویهای متفاوت دعوت میکند. در این کتاب، عاشورا فقط میدان نبرد نیست؛ بلکه مدرسهای برای شناخت نقش زنان در تاریخ، مفهوم صبر، مسئولیت اجتماعی، جهاد تبیین و مقاومت در برابر ظلم به شمار میرود. به همین دلیل، این اثر میتواند برای مخاطبانی که آثار متعددی درباره عاشورا خواندهاند نیز حرفهای تازهای داشته باشد.
ترجمه غلامحسین انصاری نیز از دیگر نقاط قوت کتاب است. مترجم تلاش کرده ضمن حفظ لحن علمی و ادبی نویسنده، متن را روان و قابلفهم برای مخاطب فارسیزبان ارائه کند. همچنین در بخشهایی که تفاوت دیدگاههای اسلامی و مسیحی وجود دارد، توضیحات لازم در پاورقی ارائه شده تا خواننده با دقت بیشتری مطالب را دنبال کند.
شاید مهمترین پیام این کتاب آن باشد که عظمت شخصیت حضرت زینب(س) به پیروان اسلام محدود نیست. وقتی پژوهشگری مسیحی بیش از ۲۵ سال از عمر خود را صرف مطالعه زندگی دختر امیرالمؤمنین(ع) میکند و او را نماد صبر، آزادگی و انسانیت میداند، میتوان دریافت که پیام عاشورا و شخصیتهای آن ظرفیت گفتوگو با همه انسانها را دارند.
کتاب «زینب؛ فریاد فرمند» نوشته آنتون بارا با ترجمه غلامحسین انصاری در ۳۶۷ صفحه از سوی شرکت چاپ و نشر بینالملل منتشر شده است و برای علاقهمندان به تاریخ اسلام، مطالعات عاشورایی، زندگی اهلبیت(ع) و پژوهشهای تطبیقی ادیان، منبعی خواندنی و تأملبرانگیز به شمار میآید.
نظرات (0)