موسیقی در فرهنگ مردم بلوچستان جایگاهی فراتر از سرگرمی دارد؛ نغمههایی که نسلبهنسل منتقل شدهاند، در این خطه با عبادت، ذکر و عرفان گره خوردهاند. سهیل حسینزهی، خواننده موسیقی محلی بلوچ، در گفتوگو با خبرنگار مهر، با تقسیمبندی موسیقی بلوچ به شاخههای گوناگون، مهمترین بخش آن را موسیقی مذهبی و عبادی دانست و تأکید کرد که عبادت از دیرباز بخش جداییناپذیر زندگی روزمره مردم این منطقه بوده و پیوندی ناگسستنی با موسیقی داشته است.
موسیقی بلوچ؛ آیینهای از معنویت
به باور این هنرمند، در فرهنگ بلوچ نغمهها برای ذکر، عرفان و دعوت به یکتاپرستی ساخته شدهاند و همین ویژگی، موسیقی این قوم را از بسیاری از سنتهای موسیقایی دیگر متمایز میکند. او در تشریح این نگاه، موسیقی مذهبی را اصیلترین شاخه موسیقی بلوچ خواند و بر نقش آن در حفظ هویت معنوی مردم تأکید کرد.
ریشههای تاریخی؛ از بازرگانان تا صوفیان سراوان
حسینزهی درباره پیشینه این سنت روایت جالبی ارائه داد: بیش از یکصد سال پیش در منطقه سراوان و روستای دزک، بازرگانان غیرمسلمان از کشورهای مختلف برای تجارت به این منطقه سفر میکردند. آنان شبها در محل استراحت خود شاهد اجرای موسیقی ویژهای بودند که توسط افرادی موسوم به «صوفی» ـ که عمدتاً از سادات بودند ـ اجرا میشد؛ نغمههای بلوچی که با ذکر الهی در هم آمیخته و برای مسافران نواخته میشد.
ملا مرشد؛ بنیانگذار موسیقی عرفانی سراوان
وی با اشاره به ریشههای عمیقتر این سنت، «ملا مرشد» را از نخستین پایهگذاران این آیین در منطقه سراوان معرفی کرد و گفت سبکی که امروز با عنوان «موسیقی عرفانی» شناخته میشود، با تلاش او شکل گرفت. در این شیوه، گروهی از مؤمنان گرد هم میآمدند و با بهرهگیری از ساز، مردم را به پرستش خداوند و یکتاپرستی دعوت میکردند. اشعار این محافل نیز عمدتاً از غزلیات مولوی و حافظ و سرودههای بلوچی با مضامین ذکر و ستایش پروردگار انتخاب میشد.
میراثی زنده در دزک و شمس
این سنت معنوی هنوز هم پویاست. به گفته حسینزهی، نوادگان ملا مرشد همچنان در روستاهای دزک و شمس از توابع سراوان زندگی میکنند و پرچمدار موسیقی عرفانی بلوچ هستند. آنان که از سادات منطقه به شمار میروند، هر سال به جشنوارههای موسیقی دعوت میشوند و این میراث ارزشمند را زنده نگه داشتهاند.
حسینزهی نابترین جلوه این سنت را سلوک معنوی نوادگان ملا مرشد دانست و توضیح داد: آنان همواره تأکید میکنند که پس از اقامه نماز مغرب و عشا، با وضو گرد هم میآیند، نخست آیاتی از قرآن کریم را تلاوت میکنند و سپس ذکر الهی را با نوای رباب آغاز میکنند.
رباب؛ سازی با هویت معنوی
وی در پایان بر جایگاه ویژه ساز رباب در این فرهنگ تأکید کرد و گفت: رباب در این منطقه تنها سازی نیست که نواخته میشود، بلکه ابزاری برای ذکر و یاد خداوند است و هویتی معنوی دارد. به اعتقاد پیروان این سنت، موسیقی بستری برای تقرب به پروردگار و ادای ذکر الهی است؛ پیوندی که نشاندهنده عمق معنویت در فرهنگ اصیل بلوچ به شمار میرود.
نظرات (0)