نبرد نظامی و دیپلماتیک میان آمریکا و ایران در حالی وارد ششمین ماه خود شده است که تازهترین تحولات این هفته نشان میدهد دولت دونالد ترامپ در بنبستی فزاینده گرفتار شده و هنوز راهی روشن برای خروج از آن پیدا نکرده است. رئیسجمهور آمریکا که ابتدا این جنگ را عملیاتی چند هفتهای توصیف میکرد، اکنون میان دو مسیر نامطلوب سرگردان است.
دو راهی سخت واشنگتن
نخستین گزینه پیش روی ترامپ، توافق موقتی است که میان ایران و عمان در حال شکلگیری است؛ توافقی که بر اساس آن، تهران بر تردد کشتیها از تنگه هرمز نظارت خواهد داشت؛ امتیازی که ایران پیش از آغاز جنگ از آن برخوردار نبود و عملاً نظارت جمهوری اسلامی بر یکی از حیاتیترین شریانهای حمل انرژی جهان را رسمیت میبخشد؛ موضوعی که دولت ترامپ پیشتر متعهد به جلوگیری از آن شده بود.
گزینه دوم، عملی کردن تهدیدها و تشدید حملات هوایی است. هرچند این مسیر احتمالاً موج تازهای از بمبارانها را به همراه دارد، اما شواهد نشان میدهد حملات پیشین نتوانستهاند تهران را به زانو درآورند و تکرار آنها در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر، میتواند به یک بحران سیاسی برای ترامپ بدل شود.
گزینه سوم؛ ادامه وضع موجود
ترامپ همچنین میتواند به حفظ وضعیت شکننده کنونی بسنده کند؛ یعنی ادامه محاصره بنادر ایران و پاسخ دورهای به هرگونه حمله به کشتیرانی. اما این رویکرد نیز راه خروج آبرومندانهای برای رئیسجمهور آمریکا از جنگی که پیشبینی میکرد تا اواسط آوریل پایان یابد، فراهم نمیکند.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین خاورمیانه در دولتهای دموکرات و جمهوریخواه آمریکا، این وضعیت را «منویی از گزینههای بد» توصیف کرد و گفت: «ترامپ ممکن است به این درک رسیده باشد که نمیتواند اجازه دهد این جنگ بیپایان ادامه یابد. چیزی باید تسلیم شود و آن ممکن است به رسمیت شناختن یک واقعیت جدید ایرانی در تنگه هرمز باشد.»
موضع واشنگتن درباره تنگه هرمز
یک مقام آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن گفتوگو کرده، تأکید کرده است که هرگونه مسیر کشتیرانی «موقت» باید «بدون هیچ مانعی» و بدون نظارت هیچیک از طرفین باشد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا نیز بارها اصرار داشته که تنگه هرمز - جایی که ایران از آغاز جنگ تقریباً بر یکپنجم محمولههای نفت و گاز طبیعی مایع جهان سلطه یافته - باید بهعنوان آبراهی بینالمللی باز بماند و زیر کنترل ایران درنیاید. با این حال، ترامپ در گذشته برخی اظهارات روبیو درباره جنگ را تکذیب کرده و تحلیلگران احتمال تکرار این رفتار را منتفی نمیدانند.
فضای مانور محدود ترامپ
قیمت بالای بنزین در آمریکا، کاهش محبوبیت رئیسجمهور و نارضایتی عمومی از ادامه جنگ، فضای مانور ترامپ را بهشدت محدود کرده است. به گفته تحلیلگران، لافزدنهای ترامپ با طولانی شدن درگیری نتوانسته ایران را به عقبنشینی وادارد و به نظر میرسد این رئیسجمهور آمریکاست که بیش از همه ناگزیر به مصالحه خواهد بود.
بازگشایی تنگه هرمز بهعنوان پیششرط ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا مطرح است؛ مذاکراتی که دولت ترامپ میخواهد بر برنامه هستهای ایران متمرکز شود؛ هدف اصلی اعلامشده کارزار نظامی او. پرسش کلیدی این است که آیا آمریکا آماده پذیرش هرگونه ترتیبی است که میان ایران و عمان - دو کشوری که در دو سوی تنگه قرار دارند - حاصل شود.
جزئیات توافق احتمالی
یک منبع ارشد ایرانی و دو مقام منطقهای گفتهاند که شرایط پیشنهادی به تهران، برخی کنترل بر کشتیهای ورودی به خلیج از طریق تنگه را اعطا میکند. ترامپ از نزدیک بودن توافق برای بازگشایی آبراه سخن گفته، اما مقامات ایرانی تأکید کردهاند که جزئیات هنوز حلنشده باقی مانده است.
حتی اگر توافق ایران و عمان نهایی و مذاکرات آمریکا و ایران از سر گرفته شود، کارشناسان نسبت به شانس حصول یک توافق صلح نهایی بر اساس یادداشت تفاهمی که در ژوئن امضا شد اما به سرعت از هم پاشید، تردید جدی دارند. آن توافق اولیه نیز از ابتدا شامل برخی تخفیفهای تحریمی برای ایران بود و انتقاد شماری از جمهوریخواهان را برانگیخت.
جنگ تا انتخابات میاندورهای؟
یک مقام کاخ سفید به شرط ناشناس ماندن گفته که مقامات دولت ترامپ بهطور فزایندهای پذیرفتهاند که درگیری احتمالاً تا انتخابات میاندورهای به نوعی ادامه خواهد یافت. رأیگیری زودهنگام در برخی ایالتها از ماه سپتامبر آغاز میشود و این یعنی خطرات سیاسی بیشتری برای ترامپ که با وعده اجتناب از مداخلات خارجی و تمرکز بر مسائل اقتصادی وارد رقابت انتخاباتی شده بود؛ در حالی که حزب جمهوریخواه نیز برای حفظ کنترل کنگره تلاش میکند.
ترامپ در حالی مکرراً از کشتن رهبران ایرانی و تضعیف توانمندیهای نظامی این کشور سخن میگوید که اکثر تحلیلگران معتقدند او در بسیاری از اهداف اعلامشده جنگ ناکام مانده است. او روز شنبه پس از درخواست شرکای خاورمیانهای برای فرصت دوباره دیپلماسی، از اجرای برنامه حملات جدید گسترده صرفنظر کرد، اما همزمان تهدید کرد در صورت شکست تلاشها، ضربه سختی وارد خواهد کرد. برخی تحلیلگران نیز عقبنشینی ترامپ را ناشی از نگرانی درباره کاهش ذخایر موشکی آمریکا دانستهاند؛ ادعایی که کاخ سفید آن را رد کرده است.
پیام متناقض در لاسوگاس
ترامپ چهارشنبه در یک گردهمایی در لاسوگاس پیام متناقضی برای ایران صادر کرد و گفت: «ترجیح میدهم توافق کنم، چون نمیخواهم مردم را بکشم؛ اما در نقطهای، خواهیم کشت.»
در همین حال، پنج منبع آگاه از مذاکرات گفتهاند ایران به متحدان خلیجفارس واشنگتن هشدار داده که هرگونه حمله جدید آمریکا، تلافی علیه زیرساختهای انرژی آنها را در پی خواهد داشت. جاناتان پانیکوف، معاون پیشین افسر اطلاعاتی آمریکا برای خاورمیانه نیز هشدار داد که چین، روسیه و کره شمالی از نزدیک تحولات را رصد میکنند و «در حال یادگیری محدودیتهای آمریکا برای سالهای آینده هستند». حتی برخی از حامیان سرسخت جنگ با ایران نیز توصیه به احتیاط میکنند.
نظرات (0)