روزنامه فرهیختگان در یادداشتی به بررسی جایگاه راهپیمایی اربعین در تحولات فکری و سیاسی جهان اسلام پرداخته است. نویسنده این یادداشت با مرور تاریخی نزاعهای اعتقادی علیه تشیع نتیجه میگیرد که هر بار باورهای شیعی هدف تحریف و انزوا قرار گرفتهاند، مقاومتر از گذشته ظاهر شدهاند.
از نزاع مارکسیسم و لیبرالیسم تا پایهگذاری حکومت شیعی
به نوشته فرهیختگان، نخستین رویارویی جدی با باورهای شیعه در دوره معاصر زمانی رخ داد که مارکسیسم و لیبرالیسم به شیوههای گوناگون به اصول محوری این باور هجوم بردند. علمای اسلام برای پاسخ به شبهات وارد میدان شدند و با بهرهگیری از ظرفیت غنی اسلام شیعی، زمینه شکلگیری یک حکومت چهارچوبدار شیعه را فراهم کردند؛ از دل همین جدال بود که اسلام سیاسی به پیروزی رسید.
این نزاع بار دیگر با ظهور داعش، یعنی اسلام سلفی و تحریفشده، در غرب آسیا تکرار شد؛ جریانی که با حمایت حامیان غربی هم جان شیعیان و حکومتهای آنان را هدف گرفت و هم تصویر جهانیان از اسلام را مخدوش کرد. در برابر این تهدید، حرکت عظیمی برخاسته از باورها و مناسک شیعی سر برآورد.
اربعین؛ انقلابی برخاسته از لبیک شیعیان
در این یادداشت، راهپیمایی اربعین همتراز یک انقلاب در جامعه شیعه ارزیابی شده است؛ انقلابی که برساختی نیست، بلکه از لبیکی که شیعیان قرنها آن را بر زبان جاری کردهاند، برخاسته است. نویسنده تأکید دارد که این حرکت مردمی و خودجوش، تصویر واقعی اسلام را به نمایش گذاشت، امکان به حاشیه راندن تشیع را از میان برد و اتحادی کمنظیر در جهان شیعه رقم زد.
اربعین اکنون در حالی پختهتر و چهارچوبدارتر از گذشته روایت خود را میسازد که منطقه درگیر جنگ است. به گفته نویسنده، این رویداد بیش از هر زمان دیگری جامعه ایرانی و عراقی را به یکدیگر نزدیک کرده است.
نخستین اربعین پس از رهبر شهید
زائران حاضر در مسیر اربعین ۱۴۴۸، نخستین اربعین پس از شهادت رهبر شیعیان، روایت کردهاند که برای زنده نگهداشتن یاد امام شهید نیازی به همراه داشتن تصویر او نبودند؛ چراکه موکبداران و میزبانان عراقی در هر کوی و برزن، تصویر امام شهید و رهبر معظم انقلاب را بر در و دیوار نصب کرده بودند.
نویسنده یادداشت، برجستگی این تصاویر را نشانهای از تحول در جامعه عراقی میداند؛ تحولی که به گفته او، با تشییع امام شهید کلید خورده است. او مینویسد اربعین امسال علاوه بر اربعین امام حسین (ع)، اربعین امام شهید ایرانیان نیز بود که به شیوهای عاشورایی به شهادت رسید.
ریلگذاری چندساله؛ از سرکوب بعثیها تا حضور میلیونی
این یادداشت با رد این ادعا که اربعین حرکتی حکومتی است، تاریخچه این آیین را روایت میکند. به نوشته فرهیختگان، این رسم سالها بهصورت بیسروصدا و زیرپوست شهر اجرا میشد؛ نخست علمای نجف برای تشکل بخشیدن به آن گام برداشتند و آیتالله حسینیشاهرودی پیشگام این حرکت مردمی بود. از آنجا که پیادهروی اربعین در رژیم بعث عراق جرم بود، در سال ۱۳۵۳ نزدیک به ۶ نفر از برگزارکنندگان این مراسم اعدام شدند.
شیعیان عراقی اما با شعار معروف خود، «حتی اگر دستها و پاهایمان را قطع کنند، سینهخیز به جانب حسین (ع) میرویم»، این رسم را زنده نگه داشتند. پس از سقوط صدام در سال ۲۰۰۳ فضای گستردهتری برای اجرای مناسک فراهم شد و بهتدریج شیعیان کشورهای دیگر، بهویژه ایرانیان، به این حرکت پیوستند و بخش قابل توجهی از زائران اربعین را به خود اختصاص دادند.
سفر رنج؛ روایتی که نباید به گردشگری تقلیل یابد
نویسنده هشدار میدهد که بدفهمی از رویداد اربعین، آن را به یک سفر تفریحی یا اجتماع نمایشی تقلیل داده است. او تأکید میکند در عصر مدرنیته، در جهانی که انسانها راحتی را بر رنج ترجیح میدهند، تحمل رنج پیادهروی اربعین اثباتکننده ارادهای است که از دل باورها میجوشد.
در پایان این یادداشت، اربعین «سفر رنج» نامیده شده است؛ رنجی آگاهانه که امکان جهانیسازی تشیع و متشکل شدن شیعیان را فراهم میکند. اربعین از یک سو حرکتی سیاسی است که مرزها و فواصل جغرافیایی را بیمعنا میکند و از سوی دیگر حرکتی فرهنگی است که امکان ردوبدل شدن شعائر میان جوامع را فراهم میآورد. بر این اساس، اربعین «مای» تازهای میسازد که هویتی نو برای جامعه شیعه خلق میکند و محور این هویت، مرام و مسلک عاشورایی امام حسین (ع) است.
نظرات (0)