معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران در نشستی به مناسبت روز خبرنگار از تصویب سند راهبردی فضاهای زیرسطحی تهران و برنامه‌های تازه پایتخت برای بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها خبر داد و تأکید کرد که نگاه به آینده تهران باید فراتر از طرح‌های سنتی و با محوریت مترو، فضاهای مکمل آن و خدمات چندمنظوره شهری باشد.

سند راهبردی فضاهای زیرسطحی؛ نخستین سند مرجع در کشور

نصرالله آبادیان در نشست «خانه روزنامه‌نگاران شهر» که با حضور عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران برگزار شد، گفت: در کشور برای فضای زیرسطحی شهرها، سند راهنما و مرجع مصوبی که بتوان بر اساس آن برای شهری مانند تهران برنامه‌ریزی کرد، وجود نداشت؛ خوشبختانه توانستیم سند راهبردی فضای زیرسطحی تهران را در کمیسیون ماده ۵ به تصویب برسانیم و پس از آن نیز این سند در مراجع فنی وزارت راه و شهرسازی مورد بررسی قرار گرفت و به تصویب رسید. امیدواریم طی روزهای آینده مراحل نهایی تصویب آن نیز انجام شود.

وی با اشاره به روند تهیه این سند اظهار کرد: این سند با همکاری وزارت راه و شهرسازی، شورای اسلامی شهر تهران و بخش‌های مختلف شهرداری تهیه شده و جلسات هم‌اندیشی مشترکی میان مدیران کل وزارت راه و شهرسازی و مدیران شهرداری برگزار شده است. تلاش کردیم ابتدا درباره چارچوب موضوع به جمع‌بندی برسیم و سپس تدوین سند را آغاز کنیم.

به گفته معاون شهردار تهران، این سند قرار است در مقیاس‌های مختلف از محله و شهر تا مقیاس فرامنطقه‌ای، چارچوب استفاده از فضاهای زیرسطحی را مشخص کند و دامنه شمول آن پس از طی مراحل قانونی در اختیار عموم قرار خواهد گرفت.

مترو؛ فراتر از یک وسیله حمل‌ونقل

آبادیان با تأکید بر جایگاه تهران به‌عنوان پایتخت گفت: تهران آینده نباید از مترو صرفاً برای حمل‌ونقل استفاده کند، بلکه باید از فضاهای مکمل و مرتبط با مترو نیز برای ارائه خدمات مختلف بهره ببرد؛ همان‌گونه که در بسیاری از شهرهای دنیا این رویکرد دنبال شده است.

وی با اشاره به وضعیت شبکه متروی تهران اظهار کرد: تهران اکنون دارای ۷ خط مترو، ۳۱۸ کیلومتر تونل و ۱۶۴ ایستگاه است و از نظر طول شبکه در رتبه شانزدهم شهرهای جهان قرار دارد. با اجرای خطوط ۸، ۹، ۱۰ و ۱۱، این شبکه در نهایت به ۵۱۲ کیلومتر و ۲۹۸ ایستگاه خواهد رسید؛ هرچند ساخت هر کیلومتر مترو حدود ۵۵ تا ۶۰ میلیون یورو هزینه دارد و توسعه آن باید همراه با برنامه‌ریزی دقیق و استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود باشد.

سند راهبردی ایستگاه‌های مترو و توسعه حمل‌ونقل ریلی

معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران از تصویب سند راهبردی و سیاست‌های پیرامون ۲۹۸ ایستگاه متروی تهران در کمیسیون ماده ۵ خبر داد و گفت: این سند در ۲۹ تیرماه ۱۴۰۵ به تصویب رسید و هدف آن است که ضوابط و طراحی‌های شهری در محدوده‌های ۴۰۰ و ۸۰۰ متری ایستگاه‌های مترو تدوین شود و موضوعاتی مانند کاربری‌ها، دسترسی، فضای سبز و نورپردازی به‌صورت یکپارچه مورد توجه قرار گیرد.

وی همچنین از نهایی شدن مطالعات سند راهبردی حمل‌ونقل ریلی مجموعه شهری تهران و البرز خبر داد و گفت: با همکاری وزارت راه و شهرسازی، راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران و شهرداری تهران، کنسرسیومی از مشاوران برای تدوین این سند تشکیل شده و امیدواریم شهریورماه از آن رونمایی شود. روزانه حدود ۲۲ میلیون سفر در تهران انجام می‌شود، در حالی که در شهرهای هم‌مقیاس جهان حدود ۳۰ درصد سفرها از طریق سیستم‌های ریلی جذب می‌شود؛ این سهم در تهران حدود ۱۶ درصد است و باید برای افزایش آن برنامه‌ریزی کنیم.

بازنگری طرح جامع تهران

آبادیان با اشاره به اینکه طبق قانون متولی طرح جامع تهران وزارت راه و شهرسازی است، گفت: با تشکیل شورای تخصصی بازنگری طرح جامع تهران، این روند وارد مرحله جدیدی شده و تاکنون چهار جلسه این شورا برگزار شده است. امیدواریم با انتخاب مشاور و نهایی شدن شرح خدمات، فرآیند رسمی بازنگری آغاز شود. وی افزود: طرح جامع تهران در سال ۱۳۸۶ و طرح تفصیلی در سال ۱۳۹۱ تصویب شد و فاصله پنج‌ساله میان این دو، موجب شد اجرای برخی احکام با تأخیر مواجه شود؛ بنابراین تلاش می‌کنیم در بازنگری جدید از این تجربه استفاده شود.

یکی از مهم‌ترین رویکردهای بازنگری اسناد شهری، توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی عنوان شد. به گفته معاون شهردار تهران، در گذشته رویکرد طرح جامع بیشتر اکولوژیک و مبتنی بر ویژگی‌های جغرافیایی بود، اما امروز با توسعه قابل توجه شبکه حمل‌ونقل عمومی، باید ارتباط میان توسعه شهری و نظام حمل‌ونقل در اسناد جدید جدی‌تر دیده شود.

پناهگاه‌های چندمنظوره و الزامات پدافند غیرعامل

آبادیان درباره پیش‌بینی فضاهای امن و پناهگاهی در ساختمان‌ها گفت: مرکز تحقیقات ساختمان در حال تدوین آیین‌نامه‌ای است تا امکان استفاده از فضاهای امن و پناه در ساختمان‌ها فراهم شود. ساختمان‌های عمومی در آینده ملزم به رعایت این ضوابط خواهند بود و در حال حاضر نیز تمام پرونده‌هایی که در کمیسیون ماده ۵ مطرح می‌شوند، ملزم به داشتن پیوست‌های پدافند غیرعامل هستند.

وی با بیان اینکه پناهگاه‌ها الزاماً کارکرد ثابتی نخواهند داشت، اظهار کرد: بهتر است به این فضاها صرفاً به‌عنوان پناهگاه نگاه نکنیم؛ این فضاها می‌توانند چندمنظوره باشند و در شرایط عادی نیز برای خدمات شهری یا رفع بخشی از نیازهای محلات، از جمله استفاده به‌عنوان پارکینگ در محدوده‌هایی که با کمبود فضای پارک مواجه هستند، مورد استفاده قرار گیرند. پناهگاه‌ها از یک تیپ واحد پیروی نخواهند کرد، اما از مبانی و اصول واحدی برخوردار خواهند بود.

در همین حال، بازطراحی ۳۱۵ بازار و میدان میوه و تره‌بار تهران نیز با هدف ارتقای کیفیت معماری و سطح خدمات در دستور کار قرار گرفته است؛ این طرح ابتدا به‌صورت پایلوت در منطقه ۲ اجرا می‌شود و پس از ارزیابی، می‌تواند به الگویی برای سایر بازارها و مجموعه‌های جدید تبدیل شود.