مجموعههای جهادی در سالهای اخیر دیگر تنها به اجرای برنامههای محرومیتزدایی و فرهنگی محدود نشدهاند و در برخی بحرانها به بخشی از ظرفیت امدادی و اجتماعی شهر تبدیل شدهاند. در منطقه ۲ تهران نیز این گروهها علاوه بر فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی، در حوزه عمران، حمایت از خانوادههای نیازمند و امدادرسانی فعال بودهاند.
مرتضی شیخاحمدی، رابط جهادی شهرداری منطقه ۲ تهران، در گفتوگویی تفصیلی از ساختار این مجموعه، عملکرد آن در جریان جنگ تحمیلی اخیر و تجربه همکاری با شهرداری سخن گفت و بر ضرورت تغییر نگاه دستگاههای دولتی به گروههای مردمی تأکید کرد.
ساختار و حوزههای فعالیت مجموعه
فعالیت این مجموعه در دو محور اصلی فرهنگی ـ اجتماعی و عمران و آبادانی دنبال میشود. در سالهای اخیر شمار قابل توجهی از نیروهای جدید به مجموعه اضافه شده و امروز دو تیم بزرگ در حوزههای مختلف مشغول فعالیت هستند.
در بخش ستادی، واحد مالی مسئول تأمین منابع، ارتباط با خیران و تأمین هزینه برنامههاست و حدود ۱۰ نفر در این بخش فعالیت میکنند. واحد منابع انسانی نیز جذب و سازماندهی نیروها، فراخوانها و اعزام نیروها به عملیاتهای مختلف را بر عهده دارد.
آموزش نوجوانان در واحد آیندهسازان
یکی از بخشهای مهم مجموعه، واحد «آیندهسازان» است که در دو بخش خواهران و برادران فعالیت میکند. هدف این بخش، آموزش و نقشآفرینی نسل نوجوان و نونهال است؛ در این واحد علاوه بر مهارتهای نرم و توسعه فردی، مهارتهای عملی و فنی نیز آموزش داده میشود.
برنامهها بر اساس استعدادسنجی افراد طراحی میشود تا هر فرد متناسب با تواناییهای خود مسیر رشد را طی کند. در کنار این، واحد رویدادها و آیینها طراحی و اجرای برنامههای فرهنگی و اجتماعی را بر عهده دارد؛ مناسبتهایی مانند نیمه شعبان، اربعین، فاطمیه و میلاد امام رضا (ع) بخشی از این برنامههاست و فعالیتهای خیابانی و اجتماعی نیز توسط اعضای این کارگروه هماهنگی و اجرا میشود.
حمایت از حدود ۲۰۰ خانواده نیازمند
خیریه این مجموعه از حدود سال ۱۳۹۶ در منطقه فعال است و اکنون نزدیک به ۲۰۰ نفر را تحت پوشش دارد. رسیدگی به مسائل خانوادههای محروم و نیازمند منطقه، بخش اصلی فعالیت این مجموعه است. در کنار آن، گروه عمران و آبادانی نیز پروژههای عمرانی و خدماتی را دنبال میکند و در زمان بحران اخیر این ظرفیت به شکل گستردهتری به کار گرفته شد.
همچنین بخشی با عنوان «اندیشکده» در حال راهاندازی است که جلسات آن آغاز شده است. تمرکز این بخش بر تحقیق و پژوهش درباره «حلقههای میانی»، پژوهش میدانی و طراحی عملیات اجتماعی است و میتوان آن را واحد تحقیق و توسعه مجموعه دانست؛ تلاشی برای مطالعه و برنامهریزی درباره شیوه اثرگذاری گروههای مردمی و نقش آنها در جامعه.
حضور میدانی در جریان بحران اخیر
در جریان جنگ تحمیلی اخیر، گروههای جهادی در حدود ۴۰۰ واحد مسکونی حضور پیدا کردند و اقداماتی مانند نظافت، جمعآوری آوار و نصب کاور را انجام دادند. در مرحله بعد، تعمیرات جزئی از جمله تعویض شیشه، در و پنجره دنبال شد و در حدود ۶۰ واحد نیز اقدامات گستردهتری مانند تعمیرات و نقاشی انجام گرفت.
نیروهای امدادی مجموعه پیش از این دوره آموزشهای لازم را در هلالاحمر و سایر دستگاههای مرتبط دیده بودند و در نقاط مختلف محل اصابت حضور پیدا کردند. در کنار نیروهای عملیاتی، روانشناس و پزشک نیز برای ارائه خدمات مورد نیاز در صحنه حاضر بودند.
به گفته شیخاحمدی، در جریان جنگ همکاری با شهرداری تهران بسیار نزدیک بود و در منطقه، نیروهای جهادی و شهرداری تقریباً شانهبهشانه یکدیگر فعالیت میکردند. او در این باره گفت: «در برخی حوادث، نیروهای شهرداری زودتر از ما در محل حاضر میشدند؛ برای نمونه در یکی از حوادث که حدود ساعت دو یا سه بامداد رخ داد، یکی از نخستین افرادی که در صحنه دیدم، معاون خدمات شهری منطقه بود و پس از آن شهردار ناحیه در محل حاضر شد. این حضور نشان میداد که بخشی از بدنه مدیریت شهری در شرایط بحران، صرفاً از جایگاه اداری خود عمل نمیکند و در میدان حضور واقعی دارد.»
مطالبه مشارکت گروههای مردمی در حکمرانی
شیخاحمدی با بیان اینکه نباید صرفاً به این فکر کرد که در گذشته چه اتفاقی افتاده و کدام دستگاه چه کاری را انجام نداده است، گفت: مسئله مهمتر این است که از این تجربه برای آینده چه استفادهای کنیم. امروز درباره مسجدمحوری، جامعهمحوری و «حلقههای میانی» زیاد صحبت میشود، اما زمان آن رسیده که رویکرد حکمرانی به سمت مردمیتر شدن حرکت کند.
به اعتقاد او، مردم در جنگ اخیر وارد میدان شدند و توانایی خود را نشان دادند، اما بسیاری از سازمانها و نهادها هنوز برای این سطح از مشارکت مردمی آماده نیستند. گروههای مردمی نباید صرفاً به عنوان بازوی اجرایی دستگاهها دیده شوند؛ اینکه یک نهاد رسمی از ظرفیت یک گروه جهادی برای اجرای پروژه استفاده کند، اقدام مثبتی است اما کافی نیست.
او افزود: اگر قرار است مفهوم «حلقههای میانی» به معنای واقعی خود تحقق پیدا کند، این گروهها باید در فرآیند تصمیمسازی نیز نقش داشته باشند؛ چراکه این مجموعهها هم ارتباط مستقیم با مردم دارند و هم در بزنگاههای مختلف توانایی خود را اثبات کردهاند. یکی از راهها میتواند ایجاد جایگاههای مشورتی برای گروههای مردمی باشد تا بتوانند مسائل جامعه را از نزدیک منتقل کنند و بخشی از فاصله میان جامعه و ساختار رسمی را کاهش دهند.
هشدار درباره آسیب تبدیل گروههای مردمی به نیروی اجرایی
رابط جهادی شهرداری منطقه ۲ تهران نسبت به آسیبهای این مسیر نیز هشدار داد و گفت: اینکه گروههای مردمی صرفاً به گروههای عملیاتی تبدیل شوند، از یک جهت مفید است، اما اگر تمام نقش آنها به اجرای پروژه محدود شود، فرصت رشد فکری، اجتماعی و ارتقای جایگاه آنها از بین میرود. گروههایی که قرار است در آینده نقش حلقه میانی را ایفا کنند، باید علاوه بر توان عملیاتی، از ظرفیت فکری و اجتماعی نیز برخوردار باشند.
روایت فعالیتهای جهادی در منطقه ۲ تهران، از یک سو تصویری از حضور نیروهای داوطلب در حوزههای فرهنگی، محرومیتزدایی، عمران و امدادرسانی ارائه میکند و از سوی دیگر، بحث درباره نسبت میان گروههای مردمی و ساختار رسمی را دوباره مطرح میسازد؛ اینکه برای گروههای مردمی جایگاهی در فرآیند مشورت و تصمیمسازی تعریف شود تا «مردمی شدن حکمرانی» از سطح شعار به یک سازوکار عملی تبدیل شود.
نظرات (0)