سرهنگ خدابندهلو، فرمانده یگان حفاظت از اراضی کشاورزی شهرستان ساوجبلاغ، در گفتوگویی به آسیبشناسی وضعیت تغییر کاربری اراضی این شهرستان پرداخت و ضمن برشمردن عوامل مؤثر بر گسترش تخلفات، چالشهای اجرایی و اقدامات پیشگیرانه یگان تحت امر خود را تشریح کرد.
الگوی غالب تغییر کاربری؛ از باغویلا تا تفکیک زمین
بر اساس اعلام این مقام مسئول، الگوی غالب تغییر کاربری در ساوجبلاغ، تبدیل تدریجی اراضی زراعی و باغی به کاربریهای مسکونی، تفریحی و خدماتی و نیز احداث باغویلاست. این روند بهویژه در روستاهای واقع در حاشیه محورهای ارتباطی و مراکز گردشگری مانند بخشهای مرکزی و چندار و روستاهای سعیدآباد، سرخاب، برغان، ولیان و کردان بهوضوح دیده میشود.
فرمانده یگان حفاظت تأکید کرد که تغییر کاربری تنها به احداث بنا محدود نمیشود؛ اقداماتی مانند تفکیک و خردکردن زمینها، دیوارکشی، قطعهبندی، احداث استخر، محوطهسازی و ایجاد راه دسترسی نیز بهتدریج قابلیت کشاورزی زمینها را از بین میبرد.
چرا زمینها از چرخه تولید خارج میشوند؟
به گفته وی، مهمترین محرکهای اقتصادی این پدیده شامل افزایش چشمگیر ارزش زمین در بازار غیرکشاورزی، کاهش صرفه اقتصادی فعالیتهای کشاورزی، رشد هزینههای تولید و پایین بودن قیمت تضمینی محصولات است. در کنار این عوامل، خردشدگی اراضی ناشی از تقسیم میراث میان وراث، مهاجرت روستاییان به شهرها، کاهش تمایل نسل جوان به کشاورزی و سکونت مالکان در خارج از محل بهرهبرداری نیز مدیریت و نگهداری زمینها را دشوار کرده است.
سرهنگ خدابندهلو در این باره تصریح کرد: هنگامی که یک زمین کشاورزی میان چندین وراث تقسیم میشود، استفاده از ماشینآلات و مدیریت یکپارچه دیگر ممکن نیست و وقتی ارزش زمین در بازار غیرکشاورزی بهمراتب بیشتر از درآمد کشاورزی باشد، انگیزه خروج زمین از چرخه تولید بهشدت افزایش مییابد.
وی با اشاره به اینکه تغییر کاربری حاصل یک عامل منفرد نیست، خاطرنشان کرد که برخی ضعفها و خلأهای قانونی و ناکافی بودن بازدارندگی ضمانتهای اجرایی نیز از دغدغههای مؤثر بر تداوم تخلفات است. به گفته او، هرگاه منفعت اقتصادی حاصل از تغییر کاربری غیرمجاز از هزینه و تبعات قانونی آن بیشتر باشد، انگیزه تخلف بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد؛ از اینرو بازنگری و بهروزرسانی قوانین و تقویت ضمانتهای اجرایی متناسب با شرایط روز، یک ضرورت اجتنابناپذیر است.
چالشهای یگان حفاظت در مقابله با تخلفات
فرمانده یگان حفاظت اراضی کشاورزی ساوجبلاغ مهمترین چالشهای فراروی این یگان را چنین برشمرد:
- کمبود نیروی انسانی: عدم تناسب تعداد نیروها با وسعت حوزه استحفاظی و حجم گسترده تخلفات
- کمبود تجهیزات: نبود خودرو و ماشینآلات کافی و محدودیت ادوات تخصصی برای اجرای تبصره (۲) ماده (۱۰) قانون حفظ کاربری اراضی
- ضعف زیرساختهای ارتباطی: مشکلات اینترنت، آنتندهی و زیرساختهای فناوری اطلاعات در بسیاری از مناطق روستایی و کوهستانی که شناسایی سریع تخلفات را با اختلال مواجه میکند
وی با اشاره به گستردگی اراضی، پراکندگی روستاها و تنوع تخلفات تأکید کرد که این شرایط نیازمند حضور میدانی و پایش مستمر است و کمبود امکانات میتواند سرعت شناسایی و اجرای اقدامات قانونی را بهطور محسوسی کاهش دهد.
راهکارهای پیشنهادی؛ از پایش هوشمند تا مشارکت مردمی
فرمانده یگان حفاظت برای رفع این چالشها، تقویت نیروی انسانی متناسب با وسعت حوزه و حجم تخلفات، تأمین خودرو و تجهیزات تخصصی، بهبود زیرساختهای ارتباطی و توسعه سامانههای مکانمحور و GIS برای پایش هوشمند اراضی را پیشنهاد کرد.
وی همچنین استفاده از ظرفیت همیاران اراضی را بهعنوان یک شبکه مردمی و محلی در کنار اقدامات رسمی یگان مؤثر و ضروری دانست و توضیح داد: بهرهگیری از کشاورزان، بهرهبرداران، معتمدین و افراد بومی برای شناسایی و گزارش سریع اقداماتی مانند دیوارکشی، تفکیک، قطعهبندی و احداث بنا، امکان شناسایی تخلفات را در مراحل اولیه افزایش میدهد. این مقام مسئول تأکید کرد که همیاران اراضی هرگز جایگزین نظارت تخصصی و قانونی دستگاههای مسئول نخواهند شد، بلکه بهعنوان حلقه دیدهبانی و هشدار اولیه مردمی عمل میکنند.
آموزش و ساماندهی همیاران اراضی، ایجاد سازوکار مشخص برای دریافت و پیگیری گزارشها، استفاده از تصاویر ماهوارهای و پهپادی در چارچوب ضوابط قانونی، افزایش گشتهای پیشگیرانه در مناطق پرخطر و هماهنگی و تبادل اطلاعات میان دستگاههای متولی از دیگر اقدامات ضروری اعلامشده در این حوزه است.
پیامدهای ادامه روند فعلی
به گفته فرمانده یگان حفاظت، ادامه روند تغییر کاربری اراضی کشاورزی در ساوجبلاغ پیامدهایی فراتر از یک مسئله مدیریتی و اداری به دنبال خواهد داشت:
- پیامدهای اقتصادی و تولیدی: کاهش سطح اراضی قابل کشت، کاهش ظرفیت تولید محصولات کشاورزی، از بین رفتن باغات و اراضی حاصلخیز و افزایش وابستگی به واردات مواد غذایی
- پیامدهای زیستمحیطی: افزایش فشار بر منابع آب زیرزمینی، کاهش نفوذپذیری خاک و تغییر چرخه طبیعی آب، تخریب پوشش گیاهی و تنوع زیستی و برهمخوردن تعادل زیستمحیطی منطقه
- پیامدهای اجتماعی و کالبدی: گسترش ساختوسازهای پراکنده و تغییر سیمای روستاها، تغییر ساختار اقتصادی و اجتماعی روستاها از کشاورزی به خدماتی و افزایش مهاجرت معکوس و فشار بر زیرساختها
سرهنگ خدابندهلو با تأکید بر اینکه حفاظت از اراضی کشاورزی صرفاً یک موضوع اداری نیست، یادآور شد که این موضوع با امنیت غذایی، منابع طبیعی، محیط زیست و توسعه پایدار شهرستان ارتباط مستقیم دارد.
جمعبندی؛ نیاز به عزمی همهجانبه
آسیبشناسی جامع وضعیت موجود نشان میدهد که تغییر کاربری اراضی کشاورزی ساوجبلاغ نتیجه برهمکنش پیچیدهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی، حقوقی و کالبدی است. کاهش صرفه اقتصادی کشاورزی و خردشدگی اراضی از یک سو و افزایش ارزش زمین و تقاضای باغویلا از سوی دیگر، فشار مضاعفی بر اراضی مولد وارد کرده است.
در مجموع، حفاظت از اراضی کشاورزی ساوجبلاغ نیازمند عزمی جدی و رویکردی همهجانبه شامل ترکیب پیشگیری، پایش هوشمند، استفاده از ظرفیتهای مردمی، تقویت توان اجرایی، حمایت از کشاورزان، بازنگری قوانین بازدارنده و اجرای قاطع قانون است؛ چراکه حفظ اراضی کشاورزی امروز، به معنای حفظ ظرفیت تولید، منابع طبیعی، امنیت غذایی و امکان توسعه پایدار شهرستان برای نسلهای آینده است.
نظرات (0)