با پایان یافتن ایام محرم و صفر که آکنده از حزن و ارادت به مکتب عاشورا بود، مسلمانان به ماه ربیعالاول گام نهادهاند؛ ماهی که در ادبیات دینی به «بهار ماهها» شهرت دارد و فضایی متفاوت از شور سوگواری را با امید، شادمانی معنوی و عبادت همراه میکند. این ماه در میان مسلمانان، به ویژه شیعیان، از جایگاهی ویژه برخوردار است؛ زیرا هم میلاد پیامبر اکرم (ص) در آن واقع شده و هم یکی از باشکوهترین صحنههای ایثار تاریخ اسلام یعنی لیلةالمبیت در نخستین شب آن رقم خورده است.
لیلةالمبیت؛ شبی که علی (ع) جان خود را فدای پیامبر (ص) کرد
مهمترین رخداد شب نخست ربیعالاول، واقعه لیلةالمبیت است که در آستانه هجرت پیامبر (ص) از مکه به مدینه روی داد. مشرکان قریش که تصمیم به جلوگیری از خروج رسول خدا (ص) گرفته بودند، خانه ایشان را محاصره کردند؛ اما حضرت علی (ع) با پذیرش خطر، شبانه در بستر پیامبر (ص) آرام گرفت تا دشمنان تصور کنند پیامبر همچنان در خانه حضور دارد.
بر پایه روایتی که علامه مجلسی نقل کرده است، پیامبر (ص) از علی (ع) پرسید که آیا حاضر است در بستر او بخوابد تا مشرکان که قصد قتلش را دارند فریب بخورند. امام علی (ع) نخست پرسید: «آیا در این صورت شما سالم میمانید؟» و پس از پاسخ مثبت پیامبر (ص)، سجده شکر به جا آورد و گفت: «آنچه مأمور شدهای انجام بده که چشم، گوش و قلبم فدای تو باد.» پیامبر (ص) او را در آغوش گرفت و هر دو گریستند و از یکدیگر جدا شدند.
مشرکان که قصد حمله در نیمهشب را داشتند، به پیشنهاد ابولهب حمله را به صبح موکول کردند تا مبادا در تاریکی شب به زنان و کودکان آسیب برسانند. آنان برای اطمینان از حضور فرد در بستر، به سوی علی (ع) سنگ پرتاب کردند و صبح هنگام با هجوم به خانه، علی (ع) را در بستر یافتند. امام در پاسخ به پرسش آنان درباره جای پیامبر (ص) گفت: «مگر او را به من سپرده بودید که از من میخواهید؟» مشرکان سپس به ایشان آزار رساندند و او را از خانه بیرون کشیدند و حتی ساعتی در مسجدالحرام زندانی کردند. در نقلی دیگر آمده است که امام علی (ع) با مهارتی شگفت، شمشیر خالد بن ولید را که پیشاپیش مهاجمان بود از دست او گرفت و آنان را از خود دور کرد.
آیه شِراء؛ ستایش قرآنی از فداکاری امام علی (ع)
در قرآن کریم، آیه ۲۰۷ سوره بقره که به «آیه شِراء» مشهور است، کسانی را میستاید که جان خود را در راه خشنودی خداوند میفروشند: «و از میان مردم کسی است که جان خود را برای طلب خشنودی خدا میفروشد و خداوند به این بندگان مهربان است.» بر اساس دیدگاه علمای شیعه و شماری از عالمان اهل سنت، این آیه درباره امام علی (ع) و در شأن ماجرای لیلةالمبیت نازل شده است.
شیخ طوسی در کتاب «مصباح المُتَهَجِّد» زمان این واقعه را شب اول ربیعالاول سال نخست هجرت گزارش کرده است. همچنین ابنابیالحدید در شرح نهجالبلاغه از استادش نقل میکند که نزول این آیه درباره امام علی (ع) با تواتر ثابت شده و هر کس آن را انکار کند یا دیوانه است یا هیچ پیوندی با مسلمانان ندارد.
اعمال پیشنهادی برای نخستین روز ربیعالاول
برای شب و روز نخست این ماه قمری، اعمالی در منابع اسلامی ذکر شده است. روزه گرفتن از مهمترین این اعمال است که با نجات پیامبر (ص) و امام علی (ع) از نقشه مشرکان پیوند خورده است. زیارت پیامبر اکرم (ص) و امیرالمؤمنین (ع) و خواندن دعای مخصوص آغاز ماه نیز از دیگر اعمال این روز به شمار میرود.
دعای ویژه اول ماه ربیعالاول بیشتر بر توحید، حمد و ستایش پروردگار، درخواست رحمت و برکت، درود بر پیامبر (ص) و خاندانش و طلب خیر و عافیت در ماه تازه تأکید دارد. در بخشی از این دعا از خداوند خواسته میشود که برکات این ماه را نصیب بنده کند و او را از آسیبها و شرور در امان نگه دارد.
رخدادهای مهم این ماه در تاریخ اسلام
ماه ربیعالاول افزون بر لیلةالمبیت و هجرت پیامبر (ص)، میزبان رویدادهای مهم دیگری نیز بوده است؛ از جمله:
- صلح امام حسن (ع) با معاویه در ۲۵ ربیعالاول سال ۴۱ قمری
- آغاز قیام توابین به رهبری سلیمان بن صرد خزاعی در اول ربیعالاول سال ۶۵ قمری
- قیام مختار ثقفی در ۱۲ ربیعالاول سال ۶۶ قمری
- میلاد امام جعفر صادق (ع) در ۱۷ ربیعالاول سال ۸۳ قمری
- ورود حضرت معصومه (س) به شهر مقدس قم در ۲۳ ربیعالاول سال ۲۰۱ قمری
- شهادت امام حسن عسکری (ع) و آغاز غیبت صغرای امام زمان (عج) در اول یا هشتم ربیعالاول سال ۲۶۰ قمری
برای روز دوازدهم این ماه نیز خواندن دو رکعت نماز مستحب نقل شده است؛ در رکعت نخست پس از حمد، سه بار سوره کافرون و در رکعت دوم پس از حمد، سه بار سوره توحید خوانده میشود.
هفدهم ربیعالاول؛ روز میلاد و شادی مؤمنان
هفدهم ربیعالاول از مهمترین روزهای این ماه است و در میان شیعیان به عنوان سالروز میلاد پیامبر اکرم (ص) و امام جعفر صادق (ع) شناخته میشود. غسل، روزه، صدقهدادن، کمک به نیازمندان، شاد کردن مؤمنان و زیارت پیامبر (ص) و امیرالمؤمنین (ع) از جمله اعمالی است که برای این روز توصیه شده است.
ربیعالاول در مجموع فرصتی برای بازگشت به عبادت، دعا، صدقه و زیارت و نیز تأمل در سیره پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) است. آغاز این ماه میتواند بهانهای برای تجدید نیت، طلب خیر از خداوند و بهرهگیری از درسهای ایثار و وفاداری باشد؛ درسهایی که روایت لیلةالمبیت آن را برای همیشه در تاریخ اسلام جاودانه کرده است.
نظرات (0)